فیزیک (1) صفحه ۹۳
دما و گرمااکنون به انبساط حجمی‌می‏پردازیم. همان‏طور که گفتیم حجم بیشتر اجسام با افزایش دما 2ــ4جدول ضریب انبساطزیاد م ‎ ی ‏شود. اگر حجم ٔ اولیه جسم (جامد یا مایع) V 1 و افزایش دما T ∆ باشد، جسم افزایش حجمی‌چند مایع در دمای حدود C ° 20حجمی‌به ٔ اندازه V ∆ پیدا می‏کند که از ٔ رابطه زیر به دست می‏آید:ماده ضریب انبساط (1))ــ٤4(∆T 1 V β = ∆V جیوه -3 ٠١ × 0/18 Kدر این رابطه، β ضریب انبساط حجمی‌جامد یا مایع است. یکای V ∆ و V 1 مترمکعب (3)m ، آب گلیسیرین -3 -3 ٠١ ٠١ × × 0/49 0/27یکای T ∆ ، کلوین (K) یا ٔ درجه سلسیوس (C °) و از آنجا یکای β ، بر کلوین (/ K)1 یا بر ٔ درجه روغن زیتون -3 ٠١ × 0/70سلسیوس (C ° /)1 است. پارافین -3 ٠١ × 0/76انبساط طولی بیشترجامدها در راستاهای مختلف، با ضریب انبساط طولی یکسان صورت بنزین -3 ٠١ × 1/00می‌گیرد. می‌توان نشان داد که ضریب انبساط حجمی‌این جامدها با تقریب مناسبی سه برابر اتانول -3 ٠١ × 1/09ضریب انبساط طولی آنهاست. استیک اسید -3 ٠١ × ١1/0)5ــ4(α ٣ = جامد β بنزن کلروفرم -3 -3 ٠١ ٠١ × × ١2/7 ١2/5چون مایع‏ها شکل معینی ندارند، انبساط آنها را فقط به صورت حجمی‌بررسی می‏کنیم. در اتر استون -3 -3 ٠١ ٠١ × × ١4/3 ١6/0جدول 2ــ4 ضریب انبساط حجمی‌برخی مایع‏ها داده شده است. آمونیاک -3 ٠١ × 24/5مثال 3ـ4در یک روز داغ تابستان که دمای هوا C ° 40 است، شخصی ِ باک (مخزن) 55 لیتری اتومبیل خود را از بنزین کامال ً پر می‏کند.فرض کنید بنزین از منبعی در زیرزمین با دمای C ° 12 باال آمده باشد. شخص اتومبیل را پارک می‏کند و ساعتی بعد بازمی‏گردد.مشاهده می‏کند بنزین قابل توجهی از باک سرریز شده است. چقدر بنزین از باک بیرون ریخته است؟ (از افزایش حجم باک کهبسیار ناچیز است صرف‏نظر می‏شود.)پاسخ: با توجه به اینکه بنزین، زمان کافی برای هم‏دما شدن با محیط داشته است، دمای نهایی آن را C ° 40 در نظر می‏گیریم.اکنون با استفاده از ٔ رابطه 4ــ4 و جدول 2ــ4 برای ضریب انبساط حجمی‌بنزین خواهیم داشت:1/5L = C) ° C-12 ° C)(55L)(40 ْ/ ٣- ٠١ × (1/00 = ∆T 1 V β = ∆Vبنابراین، در کمال تعجب درمی‏یابیم که 1/5 لیتر بنزین روی زمین ریخته است.ٔ نکته مهم در استفاده از ٔ رابطه 4ــ4 این است که باید یکای V ∆ و V 1 یکسان باشد. ٔ مقایسه ضریبانبساط حجمی‌جامدها با ضریب انبساط حجمی‌مایعات نشان می‌دهد انبساط حجمی‌جامدها عموماًاز مایعات بسیار کمتر است و به همین دلیل در بسیاری از محاسبات می‏توان از مقدار افزایش حجمجامد در مقابل مقدار افزایش حجم مایع صرف‏نظر کرد.93