فیزیک (1) صفحه ۷
فیزیک و اندازه گیری4ـ1 اندازه گیری و دستگاه بین‌المللی یکاها جدول 1ــ1 کمیت های اصلی و یکاهای اصلیبرای انجام اندازه‌گیری‌های درست و قابل اطمینان به یکاهای دستگاه بین المللی (SI)اندازه‌گیری‌ای نیاز داریم که تغییر نکنند و دارای قابلیت بازتولید در کمیت نام یکا نماد یکامکان‌های مختلف باشند. دستگاه یکاهایی که امروزه بیشتر مهندسان و طول متر mدانشمندان علوم در سراسر جهان به کار می‌برند را اغلب دستگاه متریک جرم کیلوگرم kgمی‌نامند، ولی این دستگاه یکاها از سال 1960 میالدی، به طور رسمی، زمان ثانیه sدستگاه بین‌المللی (SI) نامیده شده است . 1 دما ِ ک لوین Kدر سال 1971 میالدی، مجمع عمومی‌اوزان و مقیاس‌ها، هفت کمیت را مقدار ماده ُ م ول molبه عنوان کمی‌‌ ت اصلی انتخاب کرد که اساس دستگاه بین‌المللی یکاها را تشکیل جریان الکتریکی آمپر Aیکاهای می‌دهند دیگر را (جدول که .)1ــ1 برحسب یکای یکا‌های این اصلی کمیت‌ها بیان را می‌شوند، یکا‌های یکاهای اصلی فرعی می‌می‌نامند. سایر نامند. شدت روشنایی کَ ِ ند ال (شمع) cdتعداد کمیت‌های فیزیکی، بسیار زیاد و سازمان دهی آنها دشوار است. جدول 2ــ1 چند مثال از یکاهای فرعی دستگاهخوشبختانه، بسیاری از کمیت‌های فیزیکی مستقل از یکدیگر نیستند و بین المللی (SI)توسط رابطه ها و تعریف های فیزیکی به یکدیگر وابسته اند. این وابستگی به یکای فرعیما کمک می‌کند تا الزم نباشد برای ٔ همه کمیت های فیزیکی، یکای مستقل کمیت نام یکا برحسب یکاهایتعریف کنیم. برای مثال، همان طور که در علوم سال نهم دیدید، تندی اصلیکه از متوسط به جنس طول صورت است، نسبت با یکای مسافت به متر زمان (m) و تعریف زمان می‌را با شود. یکای اگر ثانیه (s) مسافت بیان را تندی و سرعت متر بر ثانیه m/s(m/s)کنیم، آن گاه یکای تندی متوسط در ،SI متر بر ثانیه (m/s) خواهد شد. به شتاب متر بر مربع ثانیه (2 2 m/s)m/sاین ترتیب، یکای فرعی متر بر ثانیه ،(m/s) با یکاهای اصلی طول (m) و نیرو نیوتون (N) kg.m/s 2زمان (s) مرتبط می‌شود. در جدول 2ــ1 نمونه هایی از یکاهای فرعی آمده فشار پاسکال (Pa) kg/ms 2است که در این کتاب از آنها استفاده می‌کنیم. همان طور که در این جدول انرژی ژول (J) kg.m 2 /s 2نیز دیده می‌شود برای برخی از یکاهای پرکاربرد فرعی، نامی‌مخصوصقرار داده اند، مثال ً یکای نیرو (2)kg.m/s را نیوتون (N) نامیده اند. در این صورت گفته می‌شود: یکای SI نیرو، نیوتون است. معرفیاین یکاهای خاص در ،SI ضمن احترام به فعالیت های علمی‌دانشمندان گذشته، سبب سهولت در گفتار و نوشتار نیز می‌شود.خوب است بدانیددر اواسط قرن نوزدهم نیاز به یک دستگاه مقیاس جهانی کامال ً آشکار شد. در سال 1875 میالدی، همایشی بین المللی درپاریس در ٔ زمینه سنجش تشکیل شد و 17 دولت قرارداد متر را امضا کردند. امضا کنندگان تصمیم گرفتند که یک ٔ مؤسسه علمیدائمی‌به نام دفتر بنی املللی اوزان و مقیاس ها تأسیس کنند. ایران نیز ِ کنوانسیون متر را در سال 1354 امضا کرد و به عضویتاین دفتر در آمد. مرکز اندازه شناسی سازمان ملی استاندارد ایران به عنوان ٔ نقطه اتصال کشور به دستگاه اندازه گیری جهانی، ٔ وظیفهارتباط با این سازمان جهانی را دارد.ــ1 SI سرحرف عبارت فرانسوی International()Systeme به معنای دستگاه بین المللی است.7