فیزیک (1) صفحه ۱۰۳
دما و گرمافناوری و کاربردگرماسنج بمبی 1 : گرماسنج بمبی نوعی گرماسنج است که از آن برای تعیین سیم های اشتعال همزن دماسنجارزش غذایی مواد با اندازه‏گیری انرژی آزاد ٔ شده آنها در حین سوختن استفادهمی‏شود. نمونه‏ای که جرم آن به دقت اندازه‏گیری شده است در ظرف سربسته‏ایکه محتوی اکسیژن است (که اصطالحاً به آن بمب گفته می‏شود) قرار داده می‏شود اکسیژن آب(شکل .)20ــ4 سپس این محفظه در آب یک گرماسنج قرار داده می‏شود و توسطجریان الکتریکی عبوری از یک سیم نازک، ٔ نمونه داخل آن سوزانده می‏شود. با نمونه دراندازه‏گیری تغییر دمای آب، انرژی حاصل از احتراق ٔ ماده موردنظر را به دست فنجان (بوته)می‏آورند که تقریباً معادل انرژی آزاد شده از آن ماده است. شکل ــ4 20 اجزای یک گرماسنج بمبیـ4 4 تغییر حالت های مادههمان‌طور که در فصل 2 دیدیم، موادی که در اطراف ما وجود دارند معموال ً در سه حالت (فاز)جامد، مایع و گاز (بخار 2) یافت می‏شوند. گذار از یک حالت (فاز) به یک حالت (فاز) دیگر را یک تغییرحالت (گذار فاز) می‏نامند. برای مثال در شکل 21ــ4 انواع تغییر حالت‏هایی که برای سه حالت آبامکان‏پذیر است نشان داده شده است. تغییر حالت‏ها معموال ً با گرفتن و یا از دست دادن گرما همراه‏اند.بخارتصعید چگالشخیرجامد تب عانانجماد ذوب می‌شکل ــ4 21 تغییر حالت‏های مختلفمایع آب که به طور هم زمان در این تصویرواقعی مشاهده می‏شود.تبدیل جامد به مایع را ذوب، تبدیل مایع به بخار را تبخیر و تبدیل مایع به جامد را انجماد و تبدیل بخاربه مایع را چگالش بخار به مایع یا میعان می‏نامیم.امکان دارد که تغییر حالت از جامد به بخار و وارون آن ازبخار به جامد نیز به طور مستقیم و بدون گذر از حالت مایع صورت گیرد. تغییر حالت از جامد به بخار، تصعیدو تغییر حالت وارون آن، یعنی از بخار به جامد چگالش بخار به جامد گفته می‏شود. برای مثال، نفتالین دردمای اتاق به طور مستقیم از جامد به بخار تبدیل می‏شود، یا در صبح‏های بسیار سرد زمستان، برفکی که رویگیاهان و یا روی ٔ شیشه پنجره می‏نشیند، بخار آبی است که به طور مستقیم به بلورهای یخ تبدیل شده است.در ادامه تغییر حالت‏های جامد ــ مایع، و مایع ــ بخار را به طور جداگانه بررسی می‏کنیم.Bomb Calorimeter 1ــــ2 در مباحث پیشرفته‏تر فیزیک، بخار و گاز تعاریف متفاوتی دارند، ولی در این کتاب هر دو به یک معنا گرفته شده‏اند.103