فیزیک (1) صفحه ۱۲۹
ترمودینامیکمتغیرهای ترمودینامیکی مستقل از یکدیگر نیستند و با هم رابطه دارند. ٔ رابطه بین متغیرهایترمودینامیکی را ٔ معادله حالت می‌نامند. اگر گاز آرمانی(کامل) باشد، ٔ معادله حالت آن ساده و مستقل ازنوع گاز است و با قانون گازآرمانی ٔ (معادله ،)16ــ4 یعنی PV = nRT داده می‌شود.دیدیم حالت تعادل یک دستگاه را می‌توان برحسب متغیرهاى ترمودینامیکى P ، V و T بیان کرد.همچنین دیدیم در اثر گرم شدن گاز یا جابه‌جا شدن پیستون، حالت تعادل گاز تغییر می‌کند. هنگامیکه دستگاه از یک حالت تعادل به حالت تعادل دیگر می‌رود، می‌گوییم یک فرایند ترمودینامیکی انجام Pشده است. P 2 bاگر گرمای داده شده به دستگاه بسیار کوچک باشد، فرایند گرمادهی را می‌توان مانند شکل ٥ ــ 3رسم کرد. در طول این فرایند، دستگاه همواره بسیار نزدیک به حالت تعادل بوده و سریع به تعادلمی‌رسد. چنین فرایندی را فرایند ایستاوار 1 می‌نامند. در ٔ ادامه این فصل، فرایندهای مورد بررسی P 1 aعمدتاً ایستاوار در نظر گرفته می‌شوند. برای رسم نمودارهای ایستاوار، چند ٔ نقطه تعادلی را تعیین کرده V 1 Vو با وصل کردن آنها به یکدیگر نمودار ترمودینامیکی را رسم می‌کنیم. شکل برحسب ــ5 3 حجم.وقتی نمودار فرایندی تغییرات فشار ایستاوارباشد، می‌توان برای آن نمودار رسم کرد.5 2ـ تبادل انرژیتبادل انرژى بین محیط و دستگاه از دو طریق گرما و کار صورت می‌گیرد و معموال ً فرض می‌شودکه دستگاه در حین تبادل گرما، در تماس با یک منبع گرما 2 است.الف) گرما: در فصل ٤ دیدیم گرما انرژى‌اى است که به سبب اختالف دما، بین دو جسم مبادلهمی‌شود. محیط و دستگاه نیز هنگامی‌ٔ مبادله گرما دارند که با هم اختالف دما داشته باشند. بنا به قرارداد،گرمایى را که دستگاه می‌گیرد، با عالمت مثبت، و گرمایى را که دستگاه از دست می‌دهد، با عالمت منفى نشانمی‌دهیم. در ترمودینامیک دستگاه با یک منبع گرما ٔ مبادله گرما می‌کند که در ادامه، آن را معرفی می‌کنیم.منبع گرما: هرگاه یک استکان چای داغ یا یک قطعه یخ را در هوای اتاق بگذاریم، پس از مدتیچای خنک شده و یخ ذوب می‌شود و دمایشان با دمای هوا برابر می‌شود، بی آنکه دمای هوای اتاق تغییرمحسوسی کند. در این مثال، هوای اتاق را برای چای یا قطعه یخ، اصطالحاً منبع گرما می‌گویند. درحالت کلی، یک منبع گرما جسمی‌است که جرم آن در مقابل جرم دستگاهی که با آن تبادل گرما دارد،چنان بزرگ است که می‌تواند مقدار زیادی گرما بگیرد، یا از دست بدهد، بی‌آنکه تغییر دمای محسوسیبکند. در عمل(در آزمایشگاه) ، منبع گرما می‌تواند وسیله‌ای باشد که تنظیم دمای آن توسط آزمایشگرصورت می‌گیرد و می‌تواند به دستگاه گرما بدهد، یا از آن گرما بگیرد. F = PAب) کار: شکل 4ــ ٥ گازی را درون یک استوانه نشان می‌دهد. اگر گاز را کمی‌گرم کنیم، گاز A → Fمنبسط می‌شود و پیستون که اصطکاک ناچیزی دارد به سمت چپ جابه‌جا می‌گردد. در این جابه‌جایینیروی → F که گاز به پیستون وارد می‌کند، کار انجام می‌دهد. مقدار این کار برابر با حاصل ضرب بزرگی شکل 4ــ5 در شکل باال → F ، نیرویی استنیروی → F در ٔ اندازه جابه‌جایی پیستون است. در این فرایند پیستون نیز روی گاز کار انجام می‌دهد که که گاز به پیستون وارد می‌کند.در بخش‌های بعد ٔ محاسبه آن را خواهیم آموخت.heat reservoir 2ــ quasi -static 1ــ129