فیزیک (1) صفحه ۱۶
فصل 1خوب است بدانیدمحاسبه های جبری با رقم های بامعنارقم هایی را که بعد از اندازه گیری یک کمیت فیزیکی ثبت می‌کنید رقم های با معنا می‌گویند. هنگامی‌که عددها در هم ضرب یابر هم تقسیم می‌شوند تعداد رقم های بامعنا در ٔ نتیجه محاسبه نمی‌تواند بیشتر از تعداد رقم های بامعنای عددی باشد که کمترین رقمبامعنا را دارد؛ مثال ً حاصل عبارت 3/1415×2/923×7/12 هر چند برابر 65/38014404 می‌شود، ولی باید با سه رقم بامعنا،یعنی 65/4 بیان شود. در جمع یا تفریق عددها آنچه اهمیت دارد محل ممیز است و نه تعداد رقم های بامعنا. برای نمونه، حاصلعبارت 245/41+4/8 باید به صورت 250/2 بیان شود. اگر نتیجه به صورت 250/21 بیان شود نادرست است. همچنین حاصلعبارت 12/0+41/342ــ21/4356 باید به صورت 31/9 بیان شود.چگونگی تشخیص رقم های بامعنا: در جدول زیر و ٔ ادامه آن ٔ نحوه تعیین تعداد رقم های بامعنا به همراه مثال آمده است:قاعده مثالتمام عددهای غیر صفر بامعنا هستند. 788/6 چهار رقم بامعنا دارد.تمام صفرهایی که بین اعداد غیرصفر قرار دارند بامعنا هستند. 408 سه رقم بامعنا دارد.صفرهایی که در طرف چپ اعداد قرار دارند، بامعنا نیستند. 0/000907 سه رقم بامعنا دارد.صفرهایی که در طرف راست اعداد قرار دارند می‌توانند بامعنا باشند یا نباشند؛ برای مثال، اگر طول میله ای 230mm گزارش شده باشد،تعداد رقم های با معنا ممکن است دو یا سه رقم باشد. اگر ٔ نتیجه اندازه گیری با نماد گذاری علمی، به صورت 230mm = 2/3 * 10 2 mmنوشته شود، دارای دو رقم با معنا و اگر به صورت 230mm = 2/30* 10 2 mm نوشته شود دارای سه رقم بامعنا است.در برخی از کتاب های درسی، برای سادگی، تمام صفرهای سمت راست اعداد را بامعنا فرض می‌کنند. در کتاب فیزیک (1) نیز ما ازاین فرض استفاده کرده ایم. بنابراین وقتی طول میله ای 230mm گزارش شده باشد، تعداد رقم های بامعنا در این گزارش را سه رقم می‌گیریم.جدول ــ1 8 چگالی برخی مواد متداول 6ـ1 چگالیماده (3)kg/m ρ ماده (3)kg/m ρ چگالی هر ماده یکی از ویژگی های مهم آن به شمار می‌رود که کاربردهاییخ 0/917 * 10 3 آب 1/00 * 10 3 گوناگونی دارد. برای مثال با توجه به دستورالعمل ٔ مؤسسه استاندارد وآلو مینیم 2/70 * 10 3 گلیسیرین 1/26 * 10 3 لبنیات تحقیقات باید در صنعتی دمای ایران، 15 ٔ درجه چگالی شیرخام سلسیوس بین تحویلی 1029 در تا کارخانه 1032 های کیلوگرم شیر و برآهن 7/86 * 10 3 اتیل الکل 0/806 * 10 3 متر مکعب باشد.نقره مس 10/5 8/92 * * 10 10 3 3 بنزن جیوه 0/879 13/6 * * 10 10 3 3 در علوم سال هفتم دیدید که اگر ٔ ماده همگنی دارای جرم m و حجم Vسرب 11/3 * 10 3 هوا 1/29 باشد، چگالی ρ آن به صورت زیر تعریف می‌شود:اورانیم 3 10 * 19/1 هلیم -1 10 * 1/79)1ــ1(m = ρطال 19/3 * 10 3 اکسیژن V 1/43پالتین 3 10 * 21/4 هیدروژن -2 10 * 8/99داده های این جدول در دمای صفر درجه C(°)0 سلسیوس و یکای چگالی در SI کیلوگرم بر متر مکعب (3)kg/m است. در جدولفشار یک اتمسفر اندازه گیری و گزارش شده اند. 8 ــ1 چگالی برخی مواد داده شده است.16