فیزیک (1) صفحه ۱۴۰
فصل 5مثال ـ 5 8گازی ٔ چرخه ترمودینامیکی فرضی نشان داده شده در شکل را می‌پیماید. P(atm)الف) کار انجام‌شده روی گاز در این چرخه چقدر است؟ 8/0 d cب) گرمای مبادله ‌شده بین گاز و محیط در چرخه چقدر است؟پاسخ: الف) همان‌طور که دیدیم اندازه کار انجام شده روی گاز، برابر با مساحت 3/0 a bسطح داخل چرخه است: V(L) 2/0 5/0J 3 10 × 5 / 1 = 3 m 3 − 10 × 2 / 0 (− 0 / 5) × 2 m / N 5 10 × 3 / 0 (− 0 / 8) = abcd S = Wچون چرخه در ٔ صفحه V ــ P پاد ساعتگرد است، داریم:با توجه به ٔ رابطه 4ــ5 می‌توان نوشت: W = +1/5 * 10 3 JJ 3 10 * -1/5 = W - = Qبنابراین، گرمای مبادله شده بین گاز و محیط 3 J | = 1/5*10 Q | است و عالمت ِ منفی Q نشان می‌دهد در این چرخه، گاز بهمحیط گرما داده است.ـ 5 6 ماشین‌های گرماییتا حدود سه قرن پیش، انرژى مکانیکى مورد‌نیاز انسان به‌‌طور عمده از طریق نیروى ماهیچه‌اى انسان‌هاو حیوان ها تأمین می‌شد. از نیروى حاصل از باد و جریان آب (مثال ً در آسیاب‌هاى بادى و آبی) نیز انرژىمکانیکى به‌دست مى‌آمد. اما استفاده از این منابع انرژى فقط در زمان‌ها و مکان‌هاى خاصى امکان‌پذیر بود.امروزه بیشتر انرژى مورد‌نیاز انسان از طریق ماشین‌هاى گرمایى به‌دست مى‌آید. ماشین‌ها با استفاده از برخیفرایندهای ترمودینامیکی، گرمای حاصل از سوخت را به کارتبدیل می‌کنند. از این ماشین‌ها درمواردی ازقبیل لوکوموتیو، کشتی بخار، زیردریایی، خودرو، هواپیما و فضاپیما استفاده می‌شود. همچنین در نیروگاه‌هاکار حاصل از این ماشین‌ها نخست به انرژی الکتریکی تبدیل می‌شود و سپس از طریق ٔ شبکه برق رسانی بهمکان‌های مختلف منتقل می‌گردد و از این طریق، انرژی موردنیاز انسان در محل کار و زندگی تأمین می‌شود.از نظر تاریخی نخستین ماشین‌های گرمایی، ماشین های برون‌سوز مانند ماشی ‌ ن بخار بوده است. نوعدیگری از ماشین‌ها نیز وجود دارند که به خصوص در موتور خودروها استفاده می‌شوند و با سوخت‌هاییچون بنزین و گازوئیل کار می‌کنند که به آنها ماشین های درون سوز می‌گویند.در ماشین‌های گرمایی با ترکیب چند فرایند ترمودینامیکی، دستگاه مقداری گرما از محیط دریافتو بخشی از آن را به کار روی محیط تبدیل می‌کند.از آنجا که این تبدیل انرژی باید دائماً انجام شود،طراحی این ماشین‌ها به این صورت است که دستگاه پس از پیمودن چند فرایند معین به حالت ٔ اولیه خودبرمى‌گردد؛ یعنى هر یک از این ماشین‌ها در یک ٔ چرخه معین کار مى‌کنند و این چرخه، در ضمن کارماشین دائماً تکرار می‌شود. در ادامه با ذکر مثال‌هایی چگونگی کار ماشین‌های برون‌سوز و درون‌سوزرا توضیح می‌دهیم و با اساس کار ماشین‌های گرمایی آشنا می‌‌شویم.140