فیزیک (1) صفحه ۲۴
فصل 21ـ2 حالت های مادهسال های قبل در درس علوم دیدید که به هر چیزی که فضا را اشغال کند (حجم داشته باشد)ماده می‌گوییم. مواد از ذره های ریزی به نام اتم یا مولکول ساخته شده اند. ٔ اندازه اتم ها حدود یک تاچند انگستروم m(= 10 -10 Å)1 است و ٔ اندازه مولکول ها به این بستگی دارد که از چند اتم ساختهشکل ــ2 1 چهار حالت ماده در این تصویر شده باشند. ٔ اندازه برخی از درشت مولکول ها، مانند بَسپارها (پلیمرها)، می‌تواند تا 1000 انگستروموجود دارد. یخ (جامد)، آب (مایع)، هوا (گاز) نیز باشد. ذره های ٔ سازنده مواد همواره در حرکت اند و به یکدیگر نیرو وارد می‌کنند. حالت ماده بهو خورشید (پالسما) چگونگی حرکت این ذره ها و ٔ اندازه نیروی بین آنها بستگی دارد.جامد، مایع و گاز سه حالت آشنای ماده هستند که در این فصل به بررسی برخی از ویژگی های فیزیکیآنها خواهیم پرداخت. حالت چهارم ماده، پالسما نامیده می‌شود که یکی از روش های تولید آن گرم کردنگاز تا دماهای بسیار باالست به طوری که اتم ها به یون های مثبت و الکترون ها تجزیه شوند. ٔ ماده درونستارگان و بیشتر فضای بین ستاره ای، آذرخش، شفق های قطبی، شعله های آتش با دمای بسیار باال ؤ ماده داخل ٔ لوله تابان المپ های مهتابی از پالسما تشکیل شده است (شکل .)1ــ2جامد: هزاران سال است که بشر از مواد جامد بهره می‌گیرد. اصطالح های عصر حجر، عصرشکل ــ2 2 مدلی از ساختار یک جامد که از برنز، و عصر آهن اهمیت مواد جامد را در ٔ توسعه تمدن های پیشین نشان می‌دهد. ٔ تجربه روزمره نشانمیلیاردها میلیارد بخش، مانند این تشکیل می‌دهد که جسم جامد، حجم و شکل معینی دارد. ذرات جسم جامد به سبب نیروهای الکتریکی که بهشده است. یکدیگر وارد می‌کنند در کنار یکدیگر می‌مانند. این ذرات در مکان های معینی نسبت به یکدیگر قراریون منفی یون مثبت دارند و در اطراف این مکان ها، نوسان های بسیار کوچکی دارند.کُلرید سدیم برای درک بهتر ساختار جسم جامد، معموال ً مدلی مطابق شکل 2ــ2 ارائه می‌دهند و فرض می‌کنندکه ذرات آن توسط فنرهایی به یکدیگر متصل اند. اگر این ذرات نسبت به وضعیت تعادل، به هم نزدیک تریا از هم دورتر شوند، نیروی کشسانی بین فنرها آنها را به وضع تعادل برمی‌گرداند و جسم جامد، شکلو ٔ اندازه اولیه اش را حفظ می‌کند.اتم های برخی از جامدها در طرح های منظمی‌مانند شکل های ــ3ــ2 الف کنار هم قرار می‌گیرند.(الف) جامدهایی را که در یک الگوی سه بعدی تکرار شونده از این واحدهای منظم ساخته می‌شود جامد بلورینسیلیسیم می‌نامیم. فلزها، نمک ها، الماس، یخ و بیشتر مواد معدنی جزو جامدهای بلورین اند. وقتی مایعی را بهآهستگی سرد کنیم اغلب جامدهای بلورین تشکیل می‌شوند. در این فرایند سرد سازی آرام، ذراتاکسیژن ٔ سازنده مایع فرصت کافی دارند تا در طرح های منظم خود را مرتب کنند.(ب) ذرات ٔ سازنده جامدهای بی شکل ُ (آم ورف) برخالف جامدهای بلورین، در طرح های منظمی‌کنار همکه در شکل آن 3ــ2 یون های (الف) سدیم و ساختار یون های بلورین کلرید ،NaCl به قرار ندارند. شیشه، مثالی از یک جامد بی شکل است (شکل ــ3ــ2 ب).ماهیت ُ آم ورف شیشه های طبیعیصورت یک در میان در گوشه های یک مکعب کامال ً پایدار است.گروه دیگری از مواد هستند که وقتی در حالت مایع یا بخار به سرعت سرد شوند جامدبی قرار شکل، گرفته مانند اند. (ب) شیشه که ذرات در طرحی سازندۀ یک نامنظم جامد در بی شکل به وجود می‌آید. فلزات مثالی از این دسته مواد هستند.در این فرایند سرد سازی سریع، ذراتکنار هم قرار گرفته اند. فرصت کافی ندارند تا در طرحی منظم، مرتب شوند. بنابراین در طرح نامنظمی‌که در حالت مایع داشتند24 باقی می‌مانند. ولی وقتی این مواد تا دمای معینی گرم شوند به سرعت ساختار بلورین پیدا می‌کنند.