فیزیک (1) صفحه ۹۶
فصل 43ـ4 گرماهمان طور که در درس علوم ٔ دوره ّ او ل متوسطه دیدید، اگر آب خیلی سرد را در لیوان بریزیم وسپس این لیوان را روی میز اتاق بگذاریم، آب گرم می‏شود تا اینکه به دمای هوای اتاق برسد. به همیندماسنج ترتیب، اگر آب داغ را در لیوان بریزیم و لیوان را روی میز بگذاریم، آب خنک می‏شود تا اینکه به دمایهوای اتاق برسد. این گرم‌تر یا سردتر شدن در ابتدا به سرعت رخ می‏دهد و سپس با آهنگ کندتریادامه می‏یابد تا اینکه دمای آب با دمای اتاق یکسان گردد. در این حالت که آب، لیوان و هوای اتاقدر دمای یکسانی هستند، اصطالحاً می‏گوییم تعادل گرمایی حاصل شده است. تا پیش از قرن نوزدهم،وزنه چنین مشاهداتی را با پذیرفتن موجودی به نام کالریک توجیه می‏کردند. به عبارتی فرض می‌کردند کهآب چیزی به نام کالریک از جسم گرم به جسم سرد جریان می‏یابد. اما کنت رامفورد 1 1753(تا)م181415ــ4شکل نمونه ای از آزمایش ژول: در و جیمز پرسکات ژول 2 1818(تا)م1889 در پی آزمایش‏های هوشمندانه‏ای که نمونه ای از آن دراین آزمایش نشان داده می‌شود کار نیروی شکل 15ــ4 نشان داده شده است، دریافتند آنچه که در چنین فرایندهایی ُ ر خ می‏دهد، چیزی جزوزن دمای آب برابر با است. مقدار گرمای الزم برای افزایش انتقال انرژی نیست ؛ مثال ً در مثال آب داغ، انتقال انرژی از آب به محیط پیرامون، سبب کاهش دمای آبمی‏شود. در حالت کلی هرگاه جسمی‌با دمای بیشتر در تماس گرمایی با جسمی‌با دمای کمتر قرار گیرد،بر اثر اختالف دمای دو جسم، انرژی از جسم گرم‏تر به جسم سردتر منتقل می‌شود. به این انرژی انتقال‏یافته بر اثر اختالف دمای دو جسم، گرما گفته می‏شود.توجه کنید اشاره کردن به گرمای موجود در یک جسم اشتباه است. گرما مربوط به انرژی درحالگذار است؛ بنابراین، عبارت‏هایی مانند گرمای ی ‏ ک جسم، نادرست است . گرما را با نماد Q نشان می‏دهند.چون گرما، انرژی انتقال یافته است، پس باید همان یکای انرژی (ژول) را داشته باشد. یکای دیگر گرما،کالری است که در موارد خاصی مورد استفاده قرار می‌گیرد J(cal = 4/1860 .)1وقتی دو جسم سرد و گرم در تماس با یکدیگر قرار می‌گیرند، از دیدگاه میکروسکوپی، آنچه کهاتفاق می‏افتد کاهش انرژی‏های پتانسیل و جنبشی مربوط به حرکت‏های کاتوره‏ای اتم‏ها، مولکول‏هاو سایر اجزای میکروسکوپی داخل جسم گرم، و افزایش همین انرژی‏ها در داخل جسم سرد است تاآنکه دو جسم به تعادل گرمایی برسند (شکل .)16ــ4 جسم گرمپیش از تعادل گرماییپس از تعادل گرمایی جسم سرد جسم گرمجسم سرد16ــ4شکل وقتی دو جسم با دمای متفاوت را در تماس با یکدیگر قرار می‏دهیم، انرژی از جسم گرمبه جسم سرد، منتقل می‏شود. با رسیدن به تعادل گرمایی، دیگر گرمایی منتقل نمی‌شود.Joule Prescott James ــ 2 Rumford Count Thomson, Benjamin Sir ــ 196