فیزیک (1) صفحه ۹۷
دما و گرماپرسش ـ 4 2الف) منظور از این جمله که «دماسنج‏ها دمای خودشان را اندازه‏گیری می‏کنند» چیست؟ب) در یک کالس درس میز، صندلی‏‌ ، دانش‏آموز، تخته، شیشه پنجره و … وجود دارد. در یک روز زمستانی، دمای کدام‏یکاز آنها بیشتر از دمای هوای اتاق است؟ دمای کدام‏یک کمتر از دمای هوای اتاق است؟پ) در شکل 16ــ4 میانگین انرژی جنبشی ذرات دو جسم چگونه تغییر کرده است؟ظرفیت گرمایی: اگر یک پارچ آب سرد را از داخل یخچال بیرون آوریم و در اتاق قرار دهیم، آب ازمحیط خود، گرما می‏گیرد تا دمایش با دمای اتاق یکی شود. آزمایش نشان می‏دهد که گرمای گرفته‏شدهتوسط آب با تغییر دمای آب، متناسب است؛ یعنی هرچه آب سردتر باشد، مقدار گرمایی که می‏گیرد تادمایش با دمای اتاق یکی شود، بیشتر است. بنابراین، اگر جسمی‌با محیط اطراف خود گرمای Q رامبادله کند و در اثر این ٔ مبادله گرما، دمایش به ٔ اندازه T ∆ تغییر کند، Q متناسب با T ∆ است که ضریباین تناسب را با C نشان می‏دهند، به طوری که:4(6ــ T) ∆ C = Qبه C ، ظرفیت گرمایی جسم گفته می‏شود که به جنس جسم و جرم آن بستگی دارد. در ٔ رابطه 6ــ4یکای Q ، ژول (J) و یکای T ∆ ،کلوین (K) است؛ بنابراین، یکای C ، ژول بر کلوین (J/K) می‏شود.وقتی می‏گوییم ظرفیت گرمایی یک جسم 2000 J/K است، یعنی اگر به آن جسم 2000 J گرما بدهیم،دمای آن 1 K افزایش پیدا می‏کند. توجه کنید که منظور از ظرفیت، این نیست که جسم، تواناییمحدودی در ٔ مبادله گرما دارد؛ بلکه تا وقتی که اختالف دما باشد، ٔ مبادله گرما ادامه می‏یابد. مقادیرزیاد آب، مانند آب دریاچه‏ها و دریاها، نوسان‏های دمای هوای اطراف خود را متعادل می‌کند؛ زیرااگر مقدار آب زیاد باشد، می‌تواند گرمای زیادی از محیط بگیرد یا اینکه به محیط بدهد، بی‏آنکه دمایخودش تغییر محسوسی بکند .)17 ــ4شکل(شکل ــ4 17 تصویری از سواحل قشم. آب دریا به دلیل داشتن ظرفیت گرمایی زیاد،دمای هوا را متعادل نگه می‌دارد، اما دمای خودش تغییر محسوسی نمی‏کند.97