دما و گرماپرسش ـ 4 2الف) منظور از این جمله که «دماسنجها دمای خودشان را اندازهگیری میکنند» چیست؟ب) در یک کالس درس میز، صندلی ، دانشآموز، تخته، شیشه پنجره و … وجود دارد. در یک روز زمستانی، دمای کدامیکاز آنها بیشتر از دمای هوای اتاق است؟ دمای کدامیک کمتر از دمای هوای اتاق است؟پ) در شکل 16ــ4 میانگین انرژی جنبشی ذرات دو جسم چگونه تغییر کرده است؟ظرفیت گرمایی: اگر یک پارچ آب سرد را از داخل یخچال بیرون آوریم و در اتاق قرار دهیم، آب ازمحیط خود، گرما میگیرد تا دمایش با دمای اتاق یکی شود. آزمایش نشان میدهد که گرمای گرفتهشدهتوسط آب با تغییر دمای آب، متناسب است؛ یعنی هرچه آب سردتر باشد، مقدار گرمایی که میگیرد تادمایش با دمای اتاق یکی شود، بیشتر است. بنابراین، اگر جسمیبا محیط اطراف خود گرمای Q رامبادله کند و در اثر این ٔ مبادله گرما، دمایش به ٔ اندازه T ∆ تغییر کند، Q متناسب با T ∆ است که ضریباین تناسب را با C نشان میدهند، به طوری که:4(6ــ T) ∆ C = Qبه C ، ظرفیت گرمایی جسم گفته میشود که به جنس جسم و جرم آن بستگی دارد. در ٔ رابطه 6ــ4یکای Q ، ژول (J) و یکای T ∆ ،کلوین (K) است؛ بنابراین، یکای C ، ژول بر کلوین (J/K) میشود.وقتی میگوییم ظرفیت گرمایی یک جسم 2000 J/K است، یعنی اگر به آن جسم 2000 J گرما بدهیم،دمای آن 1 K افزایش پیدا میکند. توجه کنید که منظور از ظرفیت، این نیست که جسم، تواناییمحدودی در ٔ مبادله گرما دارد؛ بلکه تا وقتی که اختالف دما باشد، ٔ مبادله گرما ادامه مییابد. مقادیرزیاد آب، مانند آب دریاچهها و دریاها، نوسانهای دمای هوای اطراف خود را متعادل میکند؛ زیرااگر مقدار آب زیاد باشد، میتواند گرمای زیادی از محیط بگیرد یا اینکه به محیط بدهد، بیآنکه دمایخودش تغییر محسوسی بکند .)17 ــ4شکل(شکل ــ4 17 تصویری از سواحل قشم. آب دریا به دلیل داشتن ظرفیت گرمایی زیاد،دمای هوا را متعادل نگه میدارد، اما دمای خودش تغییر محسوسی نمیکند.97