
دما و گرمافناوری و کاربرددماپا (ترموستات): در دماسنج نواری دوفلزه دیدیم که یک نوار دوفلزه با افزایش یا کاهش دما خم میشود. این خمشدگیطوری است که در هنگام گرمشدن، ٔ تیغه با ضریب انبساط بیشتر، کمان خارجی و ٔ تیغه دیگر کمان داخلی را تشکیل میدهد (شکل11ــ4 الف). از این ویژگی برای ساخت نوعی دماپا (ترموستات) استفاده میشود. دماپاها در بسیاری از وسایل الکتریکی مانندیخچال، آبگرمکن، کتری برقی و ... کاربرد دارند (شکل 4 ــ 11 ب). در واقع دماپا کلیدی الکتریکی است که در آن، قطع ووصل جریان با استفاده از حسگرهای گرمایی انجام میشود. اغلب از نوارهای دوفلزه به عنوان حسگرهای گرمایی در دماپااستفاده میشود. در مدار ٔ ساده نشانداده شده در شکل پ،11ــ4 عبور جریان الکتریکی از کتری برقی باعث گرمشدن نواردوفلزه میشود. وقتی دمای نوار به ٔ اندازه معینی برسد، بر اثر خمشدن نوار، جریان قطع شده و کتری برقی خاموش میشود(شکل 4 ــ 11 ت). با خاموششدن کتری، دمای تیغه کاهش مییابد و نوار دوباره به شکل وضعیت قبلی خود بازمیگردد و بهاین ترتیب، دوباره مدار وصل شده و کتری برقی روشن میشود. T 0DL 0 Lبرنج T 0 1 DTفوالد 2DL2DT 1 00 T(الف()ب) L DL0DT 1 0 Tپیچۀ گرماییپیچۀ گرمایی T 02DL 0 2Lجریان برق ــ4شکل 11 الف) تیغۀ دوفلزه با تغییر دما T 0 1 DTدر جهت های مختلفی خم میشود، ب) دماپادر یک کتری برقی، پ) با برقرار شدن جریاننوار دوفلزه نوار دوفلزۀ داغ ت) سپس الکتریکی، نوار نوار خم شده دوفلزه و گرم اتصال میرا قطع شود.(پ) اتصال بسته (ت) اتصال باز میکند.دکمۀ تنظیم دماتوجیه انبساط گرمایی، مبتنی بر دیدگاه میکروسکوپی است. انبساط گرمایی یک جسم پیامدتغییر ٔ فاصله بین اتمها یا مولکولهای تشکیل ٔ دهنده آن است. برای درک این مدل، چگونگیرفتار اتمها در یک ٔ ماده جامد را درنظر بگیرید. همانگونه که در فصل 2 دیدیم، میتوان اتمها راذراتی درنظر گرفت که با فنرهایی به اتمهای مجاور متصل شدهاند .)12ــ4شکل(اتمها پیرامونمکانهای تعادل خود با ٔ دامنه کم، نوسان میکنند. میتوان نشان داد با افزایش دمای جامد، ٔ فاصلهمتوسط بین اتمها افزایش مییابد و در نتیجه، جسم جامد منبسط میشود.شکل 12ــ4 در جامدها، نیرویبین اتمیمثل فنر عمل میکند.91