
دما و گرمااز تابش گرمایی میتوان به عنوان مبنایی برای اندازهگیری دمای اجسام استفاده کرد. به روشهایاندازهگیری دما مبتنی بر تابش گرمایی، تفسنجی 1 و به ابزارهای اندازهگیری دما به این روش، تفسنج 2میگویند. تفسنج بر خالف سایر دماسنجها بدون تماس با جسمیکه میخواهیم دمای آن را اندازهبگیریم، دمای جسم را اندازه میگیرد.خوب است بدانیدیخ بستن بر اثر تابش: در بعضی نواحی که یخچال رایج نیست، برای ساختن یخ، آب را در کاسه ای کم عمق میریزند و در طولشب بیرون میگذارند. کف و اطراف کاسه، عایق بندی شده و روی آن باز است. بدیهی است که اگر دمای هوا به زیر ٔ نقطه انجمادآب برسد، آب یخ خواهد زد. اما گاهی در شب هایی که هوا صاف است ممکن است آب در هوایی که دمای آن قدری باالتر از ٔ نقطهانجماد آب است نیز یخ ببندد. دلیل این پدیده آن است که در یک شب صاف، آسمان را میتوان مثل یک سطح واحد در نظر گرفتکه دمایش زیر ٔ نقطه انجماد آب است. در طول شب، تبادلی از تابش فروسرخ بین سطح آسمان و آب صورت میگیرد. گسیل تابشیآب که ابتدا دمایش باالتر از نقطه انجماد است بیشتر از تابشی است که از آسمان جذب میکند و بنابراین آب سرد میشود. اگر دمایهوای اطراف آب خیلی بیشتر از ٔ نقطه انجماد آب نباشد، آب ممکن است بر اثر این فرایند تابشی آنقدر گرما از دست بدهد تا یخ بزند.6ـ4 قوانین گازهاروی برخی از افشانه ها (اسپریها) نوشته شده است “از قرار دادن افشانه در آتش خودداریشود”. با داغکردن قوطی افشانه، جنبش مولکولی گاز درون آن زیاد میشود و فشار وارد از گازبه دیوارههای آن افزایش مییابد و این میتواند حتی موجب ترکیدن قوطی شود. اگر در یک بطریٔ نوشابه پالستیکی و توخالی، اندکی آب داغ بریزیم و سپس آب را در بطری چرخانده و دور بریزیم و باعث شکل ــ4 کاهش 37 فشار سرد این شدن هوا و در هوای درون نتیجه مخزن مچالهآن گاه در بطری را محکم ببندیم، بطری پس از مدتی مچاله میشود. شکل ــ4 37 مخزنی را نشان شدن مخزن شده است.میدهد که به همین دلیل مچاله شده است. همچنین شکل ــ4 38 یک اسباببازی ساده را نشانمیدهد که مخزن پایینی آن تا نیمه از یک مایع رنگی پر شده است. وقتی این مخزن را در دستتانمیگیرید، فشار هوا و بخار مایع در ٔ نیمه خالی مخزن زیاد میشود و سطح ِ مایع این مخزن را به طرفپایین میراند. این کار سبب میشود مایع رنگی مخزن پایینی از ٔ لوله باریک مارپیچ که انتهای پایینیآن درون این مخزن قرار دارد باال رود. هر چه دستتان گرم تر باشد و بهتر مخزن شیشهای را دربرگیرد، مایع در لوله بیشتر باال میرود.برای بررسی رفتار گاز میتوان مقداری گاز را درون یک استوانه قرار داد و در هر لحظه دما،فشار و حجم آن را اندازهگیری کرد. دانشمندانی مانند بویل، ماریوت، شارل، گی لوساک و ...تالشهای بسیاری کردهاند تا ٔ رابطه بین فشار، حجم، دما و مقدار گاز درون یک محفظه را بیابند.شکل شیشهای ــ4 و گرم 38 با کردن در آن، دست مایع گرفتن رنگی در حبابPyrometer ــ Pyrometry 2 ــ 1 لوله ٔ مارپیچ باال میرود.117