فیزیک (1) صفحه ۱۱۷
دما و گرمااز تابش گرمایی می‏توان به عنوان مبنایی برای اندازه‏گیری دمای اجسام استفاده کرد. به روش‏هایاندازه‏گیری دما مبتنی بر تابش گرمایی، تف‏سنجی 1 و به ابزارهای اندازه‏گیری دما به این روش، تف‏سنج 2می‏گویند. تف‏سنج بر خالف سایر دماسنج‏ها بدون تماس با جسمی‌که می‏خواهیم دمای آن را اندازهبگیریم، دمای جسم را اندازه می‏گیرد.خوب است بدانیدیخ بستن بر اثر تابش: در بعضی نواحی که یخچال رایج نیست، برای ساختن یخ، آب را در کاسه ای کم عمق می‌ریزند و در طولشب بیرون می‌گذارند. کف و اطراف کاسه، عایق بندی شده و روی آن باز است. بدیهی است که اگر دمای هوا به زیر ٔ نقطه انجمادآب برسد، آب یخ خواهد زد. اما گاهی در شب هایی که هوا صاف است ممکن است آب در هوایی که دمای آن قدری باالتر از ٔ نقطهانجماد آب است نیز یخ ببندد. دلیل این پدیده آن است که در یک شب صاف، آسمان را می‌توان مثل یک سطح واحد در نظر گرفتکه دمایش زیر ٔ نقطه انجماد آب است. در طول شب، تبادلی از تابش فروسرخ بین سطح آسمان و آب صورت می‌گیرد. گسیل تابشیآب که ابتدا دمایش باالتر از نقطه انجماد است بیشتر از تابشی است که از آسمان جذب می‌کند و بنابراین آب سرد می‌شود. اگر دمایهوای اطراف آب خیلی بیشتر از ٔ نقطه انجماد آب نباشد، آب ممکن است بر اثر این فرایند تابشی آنقدر گرما از دست بدهد تا یخ بزند.6ـ4 قوانین گازهاروی برخی از افشانه ها (اسپری‌ها) نوشته شده است “از قرار دادن افشانه در آتش خودداریشود”. با داغ‏کردن قوطی افشانه، جنبش مولکولی گاز درون آن زیاد می‏شود و فشار وارد از گازبه دیواره‏های آن افزایش می‏یابد و این می‏تواند حتی موجب ترکیدن قوطی شود. اگر در یک بطریٔ نوشابه پالستیکی و توخالی، اندکی آب داغ بریزیم و سپس آب را در بطری چرخانده و دور بریزیم و باعث شکل ــ4 کاهش 37 فشار سرد این شدن هوا و در هوای درون نتیجه مخزن مچالهآن گاه در بطری را محکم ببندیم، بطری پس از مدتی مچاله می‏شود. شکل ــ4 37 مخزنی را نشان شدن مخزن شده است.می‏دهد که به همین دلیل مچاله شده است. همچنین شکل ــ4 38 یک اسباب‌بازی ساده را نشانمی‌دهد که مخزن پایینی آن تا نیمه از یک مایع رنگی پر شده است. وقتی این مخزن را در دستتانمی‌گیرید، فشار هوا و بخار مایع در ٔ نیمه خالی مخزن زیاد می‌شود و سطح ِ مایع این مخزن را به طرفپایین می‌راند. این کار سبب می‌شود مایع رنگی مخزن پایینی از ٔ لوله باریک مارپیچ که انتهای پایینیآن درون این مخزن قرار دارد باال رود. هر چه دستتان گرم تر باشد و بهتر مخزن شیشه‌ای را دربرگیرد، مایع در لوله بیشتر باال می‌رود.برای بررسی رفتار گاز می‏توان مقداری گاز را درون یک استوانه قرار داد و در هر لحظه دما،فشار و حجم آن را اندازه‏گیری کرد. دانشمندانی مانند بویل، ماریوت، شارل، گی‌ لوساک و ...تالش‏های بسیاری کرده‏اند تا ٔ رابطه بین فشار، حجم، دما و مقدار گاز درون یک محفظه را بیابند.شکل شیشه‏ای ــ4 و گرم 38 با کردن در آن، دست مایع گرفتن رنگی در حبابPyrometer ــ Pyrometry 2 ــ 1 لوله ٔ مارپیچ باال می‏رود.117