فیزیک (1) صفحه ۱۰۷
دما و گرماتغییر حالت مایع ــ بخار: دیدیم که به تبدیل مایع به بخار تبخیر 1 می‌گویند. خشک شدن لباسخیسی که روی بند رخت آویخته شده است، یا خشک شدن سریع یک زمین خیس در هوای گرمتابستان مثال‌هایی از نوعی تبخیر هستند که به آن تبخیر سطحی 2 گفته می‌شود. تا پیش از رسیدن به ٔ نقطهجوش مایع، تبخیر به طور پیوسته‏ای از سطح مایع رخ می‌دهد‏. در ٔ پدیده تبخیر سطحی، تندی برخی ازمولکول‏های مایع به ّ حد ی می‌رسد که می‌توانند از سطح مایع فرار ‏کنند (شکل ــ4 .)23 تجربه نشان شکل ــ4 23 در حین تبخیر سطحی،می‏دهد آهنگ رخ دادن این فرایند به عواملی از جمله دما و مساحت سطح مایع بستگی دارد. می‌مولکول گریزند. های پرانرژی تر از سطح مایعفعالیت ـ4 8الف) بررسی کنید از دیدگاه مولکولی، افزایش دما و افزایش مساحت سطح مایعچگونه بر آهنگ تبخیر سطحی مایع اثر می‏گذارد؟ب) با بررسی تبخیر سطحی در شرایط مختلف سعی کنید از راه تجربه، عامل یاعامل‏های دیگری را پیدا کنید که بر آهنگ تبخیر سطحی مؤثر باشند.پ) تحقیق کنید کوزه‏های سفالی چگونه می‏توانند آب داخل خود را خنک کنند.خوب است بدانیدتعریق و تنظیم دمای بدن: برای جانوران بزرگ جثه، نسبت مساحت سطحبدن‌‌ــ که از آن گرما تلف می‏شود ــ به حجم داخلی بدن ــ که در آن گرما تولید می‏شود ــنسبتاً کم است. بنابراین، آنها غالباً دستگاه‏های ویژه‏ای برای خالص شدن از این گرمایناخواسته دارند؛ مثال ً سگ‏ها با نفس‏نفس زدن و خرگوش کوهی که در تصویر نشان دادهشده است، با فرستادن خون به گوش‏های نازک، بزرگ و پر از مویرگ خود این گرمایناخواسته را از دست می‏دهند.بدن انسان‏ها به گونه‏ای دیگر عمل می‏کند و با عرق کردنگرما از دست می‏دهد. در واقع عرق کردن سبب می‏شود که ٔ الیه آبی روی پوست بدن تشکیل ‏شود. این ٔ الیه آب با جذب گرمای مورد نیازبرای تبخیر سطحی از بدن، بدن را خنک می‏کند.وقتی مایعی را روی اجاقی قرار می‏دهیم، با گرم کردن مایع به دمای مشخصی می‏رسیم که در آنحباب‏های گاز از درون مایع باال می‏آیند که نشانه‏ای از آغاز فرایندی موسوم به جوشیدن 3 است. بهاین دمای مشخص، ٔ نقطه جوش می‏‏گویند. در مورد آب، به محض اینکه حباب‌ها باال می‌آیند به آبکمی‌سردتر می‌رسند و پیش از رسیدن به سطح آزاد آب با صدای تیزی فرو می‌پاشند و در آنجا دوبارهبه مایع تبدیل می‌شوند. ولی وقتی دمای آب همچنان باال برود، حباب‌ها می‌توانند بیشتر باال بروند تااینکه سرانجام به سطح آزاد آب می‌رسند و در آنجا با صدای دیگری که به آن «غلغل کردن» می‌گویندفرو‌می‌پاشند (شکل .)24ــ4 در این حالت است که می‌گوییم آب به «جوش کامل» رسیده است و شکل 24ــ4 در هنگام جوشیدن،Evaporation 2ــ Vaporization ــ 1 حباب‏ها از محل تشکیل خود به سمتBoiling 3ــ سطح آزاد مایع باال می‏روند.107