
کار، انرژی و توانخوب است بدانیدانرژی پتانسیل، کمیتی مربوط به یک سامانه است. در برخی موارد وقتی دو یا چند جسم به یکدیگر نیرو وارد میکنند به دلیلموقعیت مکانی شان در سامانه، انرژی پتانسیل دارند. ازنظر تاریخی، اصطالح انرژی پتانسیل را نخستین بار ویلیام رانکین در ٔ میانهقرن نوزدهم 1853(م) معرفی کرد ؛ هر چند دانشمندان دیگری پیش از وی، به گونه ای مفهوم آن را به کار برده بودند. اواخر قرن ،17کریستیان هویگنس، کتابی ٔ درباره حرکت نوشت و در آن به نوعی به انرژی پتانسیل اشاره کرد. با وجود این، اصطالح انرژی پتانسیلرا به کار نبرده بود و به اهمیت آن نیز پی نبرده بود. همچنین، الگرانژ، الپالس، پواسون و گرین از برجسته ترین دانشمندان زمان خود،در اواخر قرن 18 و اوایل قرن ،19 مفهوم پتانسیل الکتریکی را در فرمول بندی ریاضی اثرات الکتریکی به کار برده بودند.انرژی پتانسیل گرانشیشکل 6ــ3 جسمیبه جرم m را نشان میدهد که در حال سقوط به طرف زمین است. در حینسقوط، نیروی وزن g → m و نیروی مقاومت هوا مقاومت هوا → f به آن وارد میشود. وقتی جسم از ارتفاعh 1 به ارتفاع h 2 از سطح زمین میرسد کار نیروی وزن در این جابه جایی برابر است با:mgd = d(° cos0 mg) = d = (mg cos θ) وزن W g = mg(h 1 - h 2 (= -) mgh 2 - mgh 1) → mانرژی پتانسیل گرانشی ٔ سامانه متشکل از زمین و جسمیبه جرم m که در ارتفاع h از سطح زمین →است به صورت زیر تعریف میشود: مقاومت هوا f)ــ٥3(mgh = U g → mبه این ترتیب، کار نیروی وزن را میتوان به صورت زیر بازنویسی کرد 1 : d →1 h → fمقاومت هوا)ــ٦3(∆U - = = - (U 2 - U 1) وزن Wٔ رابطه 6ــ3 نشان میدهد کار نیروی وزن برابر با ِ منفی تغییر انرژی پتانسیل گرانشی است. همچنین g → mتوجه کنید که عالمت منها در جلوی ∆U در ٔ رابطه 6ــ3 اهمیت زیادی دارد. هنگامیکه جسمیرو به h 2 سطح زمینپایین حرکت میکند h کاهش مییابد، نیروی وزن جسم کار مثبت انجام میدهد و انرژی پتانسیل گرانشیکاهش مییابد <0(∆U .) شکل ــ٦3 نیروهای وارد شده به جسمیهنگامیکـه جسمـیرو بـه باال حرکت میکند و از زمین دور میشود، h افزایش مییابد. در این که به طرف زمین سقوط میکند.صورت کار انجام شـده تـوسط نیـروی وزن جسـم منفی است و انرژی پتانسیل گرانشی آن افزایشمییابد >0(∆U .)اگرچه ٔ رابطه 6ــ3 را برای جسمیکه در امتداد قائم و رو به پایین سقوط میکرد به دست آوردیم، ولیبه سادگی میتوان نشان داد این رابطه برای هر مسیر دلخواهی برقرار است. به عبارت دیگر، کار نیرویوزن به مسیر بستگی ندارد و همواره برابر با منفی تغییر انرژی پتانسیل گرانشی ٔ سامانه جسم ــ زمین است.1 ــ مشابه چنین رابطه ای برای انرژی پتانسیل کشسانی فنر و انرژی پتانسیل الکتریکی نیز وجود دارد که از اهداف آموزشی این کتاب نیست.65