فیزیک (1) صفحه ۶۵
کار، انرژی و توانخوب است بدانیدانرژی پتانسیل، کمیتی مربوط به یک سامانه است. در برخی موارد وقتی دو یا چند جسم به یکدیگر نیرو وارد می‌کنند به دلیلموقعیت مکانی شان در سامانه، انرژی پتانسیل دارند. ازنظر تاریخی، اصطالح انرژی پتانسیل را نخستین بار ویلیام رانکین در ٔ میانهقرن نوزدهم 1853(م) معرفی کرد ؛ هر چند دانشمندان دیگری پیش از وی، به گونه ای مفهوم آن را به کار برده بودند. اواخر قرن ،17کریستیان هویگنس، کتابی ٔ درباره حرکت نوشت و در آن به نوعی به انرژی پتانسیل اشاره کرد. با وجود این، اصطالح انرژی پتانسیلرا به کار نبرده بود و به اهمیت آن نیز پی نبرده بود. همچنین، الگرانژ، الپالس، پواسون و گرین از برجسته ترین دانشمندان زمان خود،در اواخر قرن 18 و اوایل قرن ،19 مفهوم پتانسیل الکتریکی را در فرمول بندی ریاضی اثرات الکتریکی به کار برده بودند.انرژی پتانسیل گرانشیشکل 6ــ3 جسمی​به جرم m را نشان می​دهد که در حال سقوط به طرف زمین است. در حینسقوط، نیروی وزن g → m و نیروی مقاومت هوا مقاومت هوا → f به آن وارد می​شود. وقتی جسم از ارتفاعh 1 به ارتفاع h 2 از سطح زمین می​رسد کار نیروی وزن در این جابه جایی برابر است با:mgd = d(° cos0 mg) = d = (mg cos θ) وزن W‌‌ ‌ g = mg(h 1 - h 2 (= -) mgh 2 - mgh 1) → mانرژی پتانسیل گرانشی ٔ سامانه متشکل از زمین و جسمی‌​به جرم m که در ارتفاع h از سطح زمین →است به صورت زیر تعریف می​شود: مقاومت هوا f)ــ٥3(mgh = U g → mبه این ترتیب، کار نیروی وزن را می​توان به صورت زیر بازنویسی کرد 1 : d →1 h → fمقاومت هوا)ــ٦3(∆U - = = - (U 2 - U 1) وزن Wٔ رابطه 6ــ3 نشان می​دهد کار نیروی وزن برابر با ِ منفی تغییر انرژی پتانسیل گرانشی است. همچنین g → mتوجه کنید که عالمت منها در جلوی ∆U در ٔ رابطه 6ــ3 اهمیت زیادی دارد. هنگامی​که جسمی​رو به h 2 سطح زمینپایین حرکت می​کند h کاهش می​یابد، نیروی وزن جسم کار مثبت انجام می​دهد و انرژی پتانسیل گرانشیکاهش می​یابد <0(∆U .) شکل ــ٦3 نیروهای وارد شده به جسمیهنگامی​کـه جسمـی​رو بـه باال حرکت می​کند و از زمین دور می​شود، h افزایش می​یابد. در این که به طرف زمین سقوط می‌کند.صورت کار انجام شـده تـوسط نیـروی وزن جسـم منفی است و انرژی پتانسیل گرانشی آن افزایشمی‌یابد >0(∆U .)اگرچه ٔ رابطه 6ــ3 را برای جسمی​که در امتداد قائم و رو به پایین سقوط می​کرد به دست آوردیم، ولیبه سادگی می​توان نشان داد این رابطه برای هر مسیر دلخواهی برقرار است. به عبارت دیگر، کار نیرویوزن به مسیر بستگی ندارد و همواره برابر با منفی تغییر انرژی پتانسیل گرانشی ٔ سامانه جسم ــ زمین است.1 ــ مشابه چنین رابطه ای برای انرژی پتانسیل کشسانی فنر و انرژی پتانسیل الکتریکی نیز وجود دارد که از اهداف آموزشی این کتاب نیست.65