فیزیک (1) صفحه ۱۴۱
ترمودینامیکالف) ماشین‌های گرمایی برون‌سوزماشین‌های برون‌سوز انواع مختلفی دارند که ابتدایی‌ترین نوع آنها ماشین نیوکامن 1 است که ازآن برای بیرون کشیدن آب از معادن استفاده می‌شد. انواع روزآمدتر این ماشین‌ها ماشین استرلینگ 2و ماشین بخار 3 است. در ادامه به توضیح ٔ نمونه ساده‌ای از ماشین‌های بخار می‌پردازیم که توسطجیمز وات ــ1819().م1736 طراحی شد.ماشین بخار وات 4 : در ماشین بخار دستگاهى که چرخه را طى مى کند، آب است. همان‌طور که درشکل ــ5 15 نشان داده شده است، آب در دیگ بخار مقدارى گرما دریافت مى کند و پس از انجام دادنچند فرایند مختلف که به توضیح آنها مى پردازیم ، به حالت ٔ اولیه خود در دیگ بخار برمى گردد و این چرخهدائماً تکرار مى شود؛ چون گرما توسط کوره، از بیرون، به آب داده می‌شود، ماشین بخار از نوع ماشین هایبرون سوز محسوب می‌شود. با باز شدن شیر A بخار حاصل از دیگ بخار با فشار وارد استوانه (سیلندر)می‌شود و به این ترتیب، پیستون را به باال می‌راند در حالی که شیر B بسته است. وقتی پیستون به باالیاستوانه می‌رسد شیر A بسته می‌شود و به این ترتیب، دیگ بخار مسدود می‌گردد. هم‌زمان شیر B بازمی‌شود و بدین ترتیب، بخار از استوانه خارج و وارد ٔ محفظه چگالنده می‌گردد. با ورود بخار به چگالنده،پیستون پایین می‌آید و هنگامی‌که پیستون به پایین‌ترین سطح خود می‌رسد، شیر B بسته و به طور هم‌زمانشیر A باز می‌شود و این مراحل دوباره تکرار می‌گردد. آب خنک کننده، چگالنده را همواره خنکنگه‌می‌دارد و بدین ترتیب، بخاری که وارد ٔ محفظه چگالنده می‌گردد، به مایع تبدیل می‌گردد(توجه کنید کهآب خنک کننده وارد چگالنده نمی‌شود، بلکه اطراف آن را خنکمی‌سازد). مایع پس از خروج از چگالنده توسط یک پمپ (تلمبه) بهدیگ بخار برگردانده می‌شود و این چرخه پی درپی تکرار می‌شود.تحلیل دقیق ٔ چرخه یک ماشین بخار دشوار است. اما بابرخی ساده سازی ها می‌توان به تحلیل این ماشین ها پرداخت وبه چرخه ای آرمانی (موسوم به ٔ چرخه رانکین 5) رسید. منظور آب خنک کنندهاز ٔ چرخه آرمانی چرخه ای است که فرایندهای آن ایستاوار و بار پیستونبدون اصطکاک و هرگونه اتالفی باشد. همان‌طور که در ماشین A Bبخار وات دیدیم دستگاه (آب) درهر چرخه با دو منبع گرمای استوانه (سیلندر)دیگ بخار و چگالنده، تبادل گرما می‌کند و کار خالصی انجام چگالنده دیگ بخارمی‌دهد. دیگ بخار را که در دمای باالتری قرار دارد، منبع با آب حاصل از چگالشدمای باالتر و چگالنده را منبع با دمای پایین تر می‌نامند. گرمایی پمپ کورهرا که دستگاه از منبع با دمای باالتر می‌گیرد با Q H ، و گرمایی راکه دستگاه به منبع با دمای پایین تر می‌دهد با | Q L |، و کار خالص ــ5شکل 15 طرحی از بخش های اصلی یک ماشین بخار واتانجام‌شده توسط دستگاه در طی چرخه را با | W | نمایش می‌دهیم. شامل دیگ بخار، سیلندر، پیستون، چگالنده و پمپStirling engine ــ Newcomen engine 2 ــ 1engine Watt James ــ 4 engine Steam ــ 3ــ5 این چرخه توسط مهندس اسکاتلندی ویلیام رانکین ــ1872().م1820 ارائه شد. 141