فیزیک (1) صفحه ۱۱۹
دما و گرما212° بررسی گاز در حجم ثابت: شیمی‌دان فرانسوی ژوزف لوئیس‌گی لوساک 1 ــ1850(1778 م.)در سال 1802 میالدی به طور تجربی دریافت که اگر حجم مقدار معینی از یک گاز ثابت نگه داشتهشود، فشار آن مستقیماً با دما (بر حسب کلوین) متناسب است (شکل ــ4 .)40 شکل 41 ــ4 نوعی ازآزمایش او را برای بررسی تغییر فشار و دمای گاز، در حجم ثابت نشان می‌دهد.° 324(ــ (13)حجم و جرم ثابت) ثابت P =خط کش212° جیوه دماسنج(atm) Pتراز سطح° 32 گاز محبوس(K) T300 200 100 0شکل ــ4 40 رابطۀ بین فشار و دمای یک گاز، ــ4شکل 41 آزمایشی‌ساده برای اندازه گیریدر حجم ثابت فشار گاز در دماهای مختلف (در حجم ثابت)مثال ـ4 16راننده‏ای پیش از حرکت، فشار الستیک اتومبیل خود را با یک فشارسنج اندازه می‏گیرد و برای آن مقدار 214 kPa را به دستمی‏آورد. در این زمان، دما برابر با C ° ١5 است. پس از چند ساعت رانندگی، توقف می‏کند و فشار الستیک را دوباره اندازه می‏گیرد.اینک فشار 241 kPa شده است. اکنون دمای هوای داخل الستیک چقدر است؟ از تغییر حجم کم هوای درون الستیک چشم پوشیکنید و فرض کنید فشار هوای محیط برابر با 1 atm = 101 kPa باشد.پاسخ: می‏دانیم که فشارسن ‎ ج ‏‏ها، فشار پیمانه‏ای (سنجه‏ای) 300 را اندازه 200 می‏گیرند 100 که برابر با 0 اختالف فشار مطلق با فشار هوایمحیط است. بنابراین، برای استفاده از رابطه ــ4 13 باید فشار هوای محیط را به فشارهای پیمانه‏ای اضافه کنیم. پس داریم:kPa kPa = 315 101 + kPa = 214 1 PkPa kPa = 342 101 + kPa = 241 2 Pهمچنین توجه کنید که دماها باید برحسب کلوین باشد. بنابراین، برای دمای اولیه داریم:اکنون با قرار دادن این مقادیر در رابطه ــ4 13 خواهیم داشت: K 1 T = (15 273 +)K = 288C  40 = C  273 (− 313) = K 313 = K(288)   kPa 342   = 2 T, 1 P = 2 P kPa 315  1 T 2 Tاین پاسخی معقول است؛ زیرا پس از یک رانندگی طوالنی، الستیک‏ها به میزان قابل توجهی گرم می‏شوند.Joseph Louis Gay-Lussac 1ــ119