فیزیک (1) صفحه ۱۱۳
دما و گرماآزمایش ٤ـ 5هدف: مشاهده پدیده همرفتوسیله های موردنیاز: ٔ لوله همرفت، گیره و پایه، آب سرد، دانه های پتاسیم پرمنگنات یاجوهر، چراغ الکلی یا گازیشرح آزمایش:ــ1 لوله را از آب سرد پرکنید و به آرامی‌چند ٔ دانه پتاسیم پرمنگنات (یا چند قطره جوهر) رااز ٔ دهانه لوله به داخل آن بریزید.ــ2 یکی از شاخه های قائم لوله را مطابق شکل روی شعله بگیرید و در همان لحظه ٔ شاخهقائم دیگر لوله را با دست لمس کنید.ــ3 دستتان را از ٔ شاخه قائم بردارید و در حالی که گرما دادن را ادامه می‌دهید به مایع درونلوله با دقت نگاه کنید.پس از چند دقیقه دوباره همان ٔ شاخه قائم لوله را لمس کنید.ــ4 مشاهدات خود را بنویسید و با بحث درگروه، دلیل هر یک از مشاهدات را توضیح دهید.همرفت می‏تواند در ٔ همه شاره‏ها، چه مایع و چه گاز، به وقوع بپیوندد. در همرفت، بر خالفرسانش گرمایی، انتقال گرما با انتقال بخش‏هایی از خود ماده صورت می‏گیرد و وقتی شاره C ° C 23 ° C 25 ° C 26 ° 28در تماس با جسمی‌گرم‏تر از خود قرار گیرد، ٔ فاصله متوسط مولکول‏ها در بخشی از شاره C ° 21که در تماس با جسم گرم است، افزایش می‏یابد؛ بدین‏ترتیب حجم آن زیاد می‏شود، در نتیجه C ° 20چگالی این قسمت از شاره کاهش می‏یابد؛ چون اکنون چگالی این ٔ شاره انبساط‏یافته کمتر از C ° C 19 ° C 17 ° 16ٔ شاره سردتر اطراف خود است. نیروی شناوری (بنا به اصل ارشمیدس) موجب باال رفتن آنمی‏شود. آن گاه مقداری از ٔ شاره سردتر اطراف آن، جایگزین ٔ شاره گرم‏تر می‏شود که باال رفته شکل ــ4 28 گرم شدن هوای اتاق بهاست و این فرایند به همین ترتیب ادامه می‏یابد. گرم‏شدن هوای داخل اتاق به ٔ وسیله بخاری روش همرفتو رادیاتور شوفاژ (شکل ــ4 ،)28 گرم‏شدن آب درون قابلمه (شکل ــ4 ،)29 جریان‏های بادساحلی (شکل ــ4 ،)30 انتقال گرما از مرکز خورشید به سطح آن و … همگی بر اثر ٔ پدیدههمرفت رخ می‏دهند. ٔ همه این مثال‏ها نمونه‏هایی از همرفت طبیعی است.آب گرم و با چگالی جریانکمتر باال می‌رود. همرفتیآب سرد و چگال تر روز شبپایین می‌آید. ــ4شکل 30 روز: زمین ساحل گرم‏تر از آب دریاست. پدیدۀ همرفت موجب نسیمی‌از سوی دریا به سمتشکل ــ4 29 گرم شدن آب درون قابلمه ساحل می‏شود. شب: زمین ساحل سردتر از آب دریاست. پدیدۀ همرفت موجب نسیمی‌از سوی ساحل به سمتبه روش همرفت دریا می‏شود.113