فیزیک (1) صفحه ۱۰۴
فصل 4تغییر حالت جامد ــ مایع: دیدیم که اگر به جسم جامدی گرما دهیم، دمای آن افزایشمی‏یابد. اگر عمل گرما دادن را برای جامدهای خالص و بلورین ادامه دهیم، وقتی دمای جسمبه مقدار مشخصی برسد، افزایش دما متوقف می‏شود و دما ثابت باقی می‏ماند. در این حالت،جسم شروع به ذوب شدن می‏کند و به مایع تبدیل می‏شود. این دمای ثابت را ٔ نقطه ذوب یا دمایگذار جامد به مایع می‏نامند که به جنس جسم و فشار وارد بر آن بستگی دارد. به استثنای چندمورد خاص، حجم جامدهای بلوری هنگام ذوب شدن افزایش می‏یابد؛ زیرا حجمی‌که بلور باآرایش منظم مولکول‏ها در حالت جامد اشغال می‏کند، نسبت به این حجم در حالت مایع که آرایشمولکولی نامنظمی‌دارد، کمتر است.برخالف جامدهای خالص و بلورین، جامدهای بی‏شکل مانند شیشه و جامدهای ناخالصیمانند قیر ٔ نقطه ذوب کامال ً مشخصی ندارند. در واقع وقتی این مواد را گرم می‏کنیم، پیش از ذوبشدن خمیری‌شکل می‏شوند. این مواد در گستره‏ای از دما به‌تدریج ذوب می‏شوند.معموال ً افزایش فشار وارد بر جسم سبب باال رفتن ٔ نقطه ذوب جسم می‏شود. اما در برخی موادمانند یخ، افزایش فشار به کاهش نقطه ٔ ذوب می‏انجامد که این در مورد یخ بسیار ناچیز است.شکل ــ4 22 تصویری از یخ در حال ذوب عمل ذوب، فرایندی گرماگیر است؛ یعنی به جسم جامدی که به دمای ذوب خود رسیده باشدباید گرما بدهیم تا به مایع تبدیل شود، زیرا مولکول‏های جامد باید از ساختار صلب قبلی خود رهاشوند. این گرما، دمای جسم را تغییر نمی‏دهد؛ بلکه سبب تغییر حالت آن می‏شود. ذوب شدنیک قالب یخ و تبدیل آن به آب (شکل ــ4)22 مثالی مشهور از این دست است .فعالیت ـ4 6برف و یخ دو شکل آشنای حالت جامد آب هستند، اما با وجود این، ظاهرمتفاوتی دارند. دلیل این امر را تحقیق کنید.خوب است بدانیداسپری کردن باغ های میوه: گاهی اوقات گیاهان را با آب اسپریمی‌کنند تا آنها را از یخ زدن در سرمایی سخت محافظت کنند. این محافظتناشی از ٔ الیه یخی نیست که روی گیاه تشکیل می‌شود.این محافظت ناشی ازفرایندهایی است که پس از نشستن آب روی گیاه رخ می‌دهند؛ یعنی فرایندهاییکه در آنها آب تا ٔ نقطه انجماد سرد می‌شود و سپس یخ می‌ٔ بندد.الزمه هر دوفرایند این است که آب به گیاه گرما بدهد.انرژی که به گیاه و سپس به هوا104