دما و گرمامثال ـ4 8در ظرف عایقی حاوی 0/500kg آب C ° ،20/0 یک قطعه مس 0/100 کیلوگرمیبه دمای C ° 50/0 و یک قطعه فلز دیگر به جرم0/150kg و به دمای C ° 60/0 و گرمای ٔ ویژه نامعلوم میاندازیم و دمای تعادل را اندازه میگیریم. دمای تعادل C ° 22/0 شده است.با چشمپوشی از تبادل گرما بین ظرف و سایر اجسام، گرمای ٔ ویژه فلز را حساب کنید.پاسخ: دمای تعادل C ° 22/0 است و نیز با استفاده از سایردادههای این مثال و 3ــ4جدول داریم:C ° J/kg. = 4187 1 c ، C ° = 20/0 1 θ ، = 0/500kg 1 m :آبC ° J/kg. = 386 2 c ، C ° = 50/0 2 θ ، = 0/100kg 2 m :مساکنون با استفاده از ٔ رابطه ــ4 9 خواهیم داشت: = ? c 3 ، C ° θ 3 = 60/0 ، m 3 = 0/150kg :فلز= 0 m 1 c 1 (θ - θ 1 (+ m 2 c 2) θ - θ 2 (+ m 3 c 3) θ - θ 3)C) ° C-50/0 ° C)(22/0 ° (0/100kg)(386J/kg. + C) ° C-20/0 ° C)(22/0 ° (0/500kg)(4187J/kg.C ° 545J/kg. = 3 c = 0⇒ C(° C-60/0 °)22/0 3 c(0/150kg) +تمرین ـ4 5جسمیبه جرم 0/250 kg و دمای C ° 3/0 را درون ظرف عایقی حاوی 0/500kg آب C ° 25/0 میاندازیم. پس از چنددقیقهدمای تعادل را اندازه میگیریم. دمای تعادل C ° 21/0 میشود. گرمای ٔ ویژه جسم را محاسبه کنید. از تبادل گرما بین ظرف و سایراجسام چشمپوشی کنید.گرماسنج و گرماسنجی: گرماسنج که به آن کالریمتر نیز میگویند شامل ظرفیاست درپوشدار که به خوبی عایقبندی گرمایی شده است (شکل .)19ــ4 این ظرف درآزمایشهای گرماسنجی مانند تعیین گرمای ٔ ویژه اجسام، به کار میرود. در گرماسنج مقداریآب با جرم معین میریزیم و پس از همدما شدن آب و گرماسنج، دمای آب را اندازه میگیریم.سپس جسمیرا که میخواهیم گرمای ویژهاش را پیدا کنیم و جرم و دمای ٔ اولیه آن معلوم (الف)است، درون گرماسنج قرار میدهیم. آنگاه به کمک همزن آب را به هم میزنیم تا مجموعه دماسنج همزنسریعتر به دمای تعادل برسد. پس از برقراری تعادل گرمایی، دمای تعادل را اندازه میگیریم. درپوش دیوارۀ خارجی عایقبا استفاده از رابطههای (ــ4)8 و ــ4()9 و با چشمپوشی از اثر ناچیز دماسنج و همزندر ٔ مبادله گرما داریم:= 0 ظرف + Q جسم + Q آب Q آب دیوارۀ= 0) ظرف١ θ - θ (ظرف c ظرف m +) جسم١ θ - θ (جسم c جسم m)+ 1آب θ - θ (آب c آب m داخلیبه کمک این رابطه میتوانیم گرمای ٔ ویژه جسم را به دست آوریم. معموال ً در مورد جسمگرماسنج به جای آنکه جرم و گرمای ٔ ویژه ظرف گرماسنج را جداگانه معلوم کنند، ظرفیت (ب)گرمایی ظرف گرماسنج را مشخص میکنند. شکل ــ4 19 (الف) عکسی واقعی و (ب) طرحی ازنمای داخلی یک گرماسنج101