فیزیک (1) صفحه ۳۰
فصل 2فعالیت 3ـ2الف) سعی کنید یک سوزن ته گرد یا ٔ گیره کاغذ را مطابق شکل روی سطح آب شناورکنید. برای این منظور می‌توانید از یک تکه دستمال کاغذی استفاده کنید.ب) پس از شناور شدن سوزن یا گیره، سطح آب را به دقت مشاهده کنید و مشاهدات خودرا به کالس گزارش دهید.پ) اکنون یکی دو قطره مایع شوینده را به آرامی‌به آب درون ظرف بیفزایید. مشاهداتخود را به کالس گزارش کنید و دلیلی برای آن ارائه دهید.تَرشوندگی: دیدیم که نیروی هم چسبی بین مولکول های یک ماده سبب بروز پدیده های جالبیمی‌شود. هنگامی‌که دو ٔ ماده مختلف در تماس با یکدیگر قرار گیرند نیز ٔ جاذبه مولکولی مشابهی بینمولکول های آنها ظاهـر می‌شود که به آن نیروی دگـرچسبی می‌گوییم. هم چسبی و دگرچسبی هر دو(الف) نیروهایی بین مولکولی هـستـند. تفاوت آنها در این اسـت که هم چسبی، جاذبه بیـن مولکول های همسانو دگرچسبی جاذبه بین مولکول های ناهمسان است.هرگاه مایعی در تماس با جامدی قرار گیرد دو حالت می‌تواند رخ دهد. یکی اینکه دگرچسبی بینمولکول های مایع و جامد از هم چسبی بین مولکول های مایع بیشتر باشد. در این صورت می‌گوییممایع، جامد را تر یا خیس می‌کند. مثال ً در شکل ــ9ــ2 الف می‌بینیم که آب، سطح ٔ شیشه تمیز را خیس(ب) کرده و روی آن پهن شده است. اما اگر نیروی هم چسبی بین مولکول های مایع از نیروی دگرچسبی بینشکل ــ2 9 (الف) پخش آب روی مولکول های مایع و جامد بیشتر باشد می‌گوییم مایع جامد را تر نمی‌کند. در شکل ــ9ــ2 ب می‌بینیم کهسطح شیشه (ب) قطره ای شدن جیوه سطح شیشه با جیوه خیس نشده و جیوه به شکل قطره روی سطح شیشه باقی مانده است (هرچه قطرهروی سطح شیشه بزرگ تر باشد نیروی گرانش زمین، آن را تخت تر می‌کند.)پرسش 3ـ 2شکل روبه رو خروج قطره های روغن با دمای متفاوت را از ٔ دهانه دو قطره چکان نشان می‌دهد.الف) افزایش دما چه تأثیری بر نیروی هم چسبی مولکول های یک مایع می‌گذارد؟ب) توضیح دهید در کدام شکل دمای قطره های روغن کمتر است.پ) چرا هنگام شستن ظروف، افزون بر استفاده از مایع ظرف شویی، ترجیح می‌دهیم از آب گرمنیز استفاده کنیم؟فعالیت ـ2 4یک طرف یک تکه ٔ شیشه کوچک (با ابعادی حدود 10 cm در cm)10 را کمی‌باالتر از ٔ شعله یک شمع بگیرید تا سطح شیشهبه طور کامل دود اندود شود. شیشه را از طرف تمیز آن روی سطحی افقی قرار دهید و سپس روی سطح دود اندود ٔ شده آن چندقطره آب بریزید. آنچه را مشاهده می‌کنید در گروه خود به بحث بگذارید و نتیجه را به کالس ارائه دهید.بار دیگر سطح شیشه را به جای دود اندود کردن، با روغن چرب کنید و آزمایش را تکرار کنید. ٔ مشاهده خود را توضیح دهیدو نتیجه را به کالس گزارش دهید. (پس از بحث کافی در خصوص این فعالیت، دوباره به تصویر و پرسش شروع فصل بازگردیدو پاسخی قانع کننده ارائه دهید.)30