فیزیک (1) صفحه ۱۱
فیزیک و اندازه گیریفعالیت ـ1 3خروار، من تبریز، سیر، مثقال، نخود و گندم از جمله یکاهای قدیمی‌ایرانی برای اندازه‏گیری جرم است . 1 این یکاها به صورتزیر به یکدیگر مرتبط اند: 1 خروار 100 = من تبریز1 من تبریز 40 = سیر 640 = مثقال1 مثقال 24 = نخود 96 = گندمبا توجه به اینکه هر مثقال اندکی بیش از 4/6 گرم است، یکاهای سیر و گندم را برحسب گرم و کیلوگرم بیان کنید.سازگاری یکاها: هر کمیت فیزیکی را با نماد مشخصی نشان می‌دهیم. برای مثال ٔ اندازه شتابرا با a و جرم را با m نشان می‌دهیم. همچنین برای بیان ارتباط بین کمیت های فیزیکی، از روابطو معادله ها استفاده می‌کنیم. یکی از این رابطه های فیزیکی، قانون دوم نیوتون، F = ma ، است کهدر علوم سال نهم با آن آشنا شدید. هنگام استفاده از این رابطه و جایگذاری ٔ اندازه هر کمیت در آن،باید به سازگاری یکاها در دو طرف رابطه توجه کنیم. اگر بخواهیم حاصل دو طرف رابطه برحسبیکاهای SI بیان شود باید یکای کمیت های داده شده را نیز به یکاهای SI تبدیل کنیم. برای مثال،اگر جرم جسمی‌325g و شتاب آن 2 1/75 m/s باشد، برای سازگاری یکاها در دو طرف معادله، بایدیکای جرم جسم را به کیلوگرم تبدیل کنیم. در این صورت مقدار حاصل را می‌توان برحسب یکاینیوتون بیان کرد.N 569 / 0 = F ma = (0 / 325 kg)(1 / 75 m / s = 2)یکای دو طرف معادله با هم سازگار است.(جدول ــ1 2 را ببینید.)پیشوندهای یکاها: هرگاه در اندازه‏گیری‏ها با اندازه‏های بسیار بزرگ تر یا بسیار کوچک تر ازیکای اصلی آن کمیت مواجه شویم، از پیشوندهایی استفاده می‏کنیم که در جدول 6ــ1 فهرستشده‏اند. همان‏طور که از ضرایب تبدیل جدول پیداست هر پیشوند، توان معینی از 10 را نشانمی‏دهد که به صورت یک عامل ضرب به کار می‏رود (به بزرگ و کوچک بودن حروف نمادها توجهکنید). یعنی وقتی پیشوندی به یکایی افزوده می‏شود، آن یکا در ضریب ِ مربوطه ضرب می‏شود، مثال ًیک میکرومتر m(μ)1 که به آن میکرون نیز می‏گویند برابر 1*10 -6 m است یا سه م گاوات (3MW) برابرW 6 10 × 3 است.ــ1 در تمامی‌فصل های کتاب، به خاطر سپردن یکاهای قدیمی‌ضرورتی ندارد و نباید مورد ارزشیابی قرار گیرد.11