فیزیک (1)

فیزیک (1) | 1-4 اندازه‌گیری و دستگاه بین‌المللی یکاها

صفحه ۱۱
سؤال 1

خروار، من تبریز، سیر، مثقال، نخود و گندم از جمله یکاهای قدیمی ایرانی برای اندازه‌گیری جرم است¹. این یکاها به‌صورت زیر به یکدیگر مرتبط‌اند:

\[1 \text{ خروار} = 100 \text{ من تبریز}\]
\[1 \text{ من تبریز} = 40 \text{ سیر} = 640 \text{ مثقال}\]
\[1 \text{ مثقال} = 24 \text{ نخود} = 96 \text{ گندم}\]

با توجه به اینکه هر مثقال اندکی بیش از \(4/6\) گرم است، یکاهای سیر و گندم را برحسب گرم و کیلوگرم بیان کنید.

پاسخ

ابتدا باید بدانیم هر یک از یکاهای سیر و گندم، چند مثقال است. از رابطه‌های داده‌شده داریم:

\[1 \text{ من تبریز} = 40 \text{ سیر} = 640 \text{ مثقال}\]

پس:

\[1 \text{ سیر} = \frac{640}{40} \text{ مثقال} = 16 \text{ مثقال}\]

و از رابطهٔ \(1 \text{ مثقال} = 96 \text{ گندم}\):

\[1 \text{ گندم} = \frac{1}{96} \text{ مثقال}\]

حالا با روش تبدیل زنجیره‌ای، یکای هر کدام را به گرم تبدیل می‌کنیم. چون هر مثقال اندکی بیش از \(4/6\) گرم است، از ضریب تبدیل \(\dfrac{4/6\,\text{g}}{1\,\text{مثقال}}\) استفاده می‌کنیم.

یکای سیر بر حسب گرم و کیلوگرم:

\[1 \text{ سیر} = (1\,\text{سیر})\left(\frac{16\,\text{مثقال}}{1\,\text{سیر}}\right)\left(\frac{4/6\,\text{g}}{1\,\text{مثقال}}\right) = 73/6\,\text{g}\]

\[73/6\,\text{g} = 73/6\,\text{g}\left(\frac{1\,\text{kg}}{1000\,\text{g}}\right) = 0/0736\,\text{kg}\]

پس \(1\) سیر \(= 73/6\) گرم \(= 0/0736\) کیلوگرم است.

یکای گندم بر حسب گرم و کیلوگرم:

\[1 \text{ گندم} = (1\,\text{گندم})\left(\frac{1\,\text{مثقال}}{96\,\text{گندم}}\right)\left(\frac{4/6\,\text{g}}{1\,\text{مثقال}}\right) = \frac{4/6}{96}\,\text{g} \approx 0/0479\,\text{g}\]

\[0/0479\,\text{g} = 0/0479\,\text{g}\left(\frac{1\,\text{kg}}{1000\,\text{g}}\right) \approx 4/79\times10^{-5}\,\text{kg}\]

پس \(1\) گندم \(\approx 0/0479\) گرم \(\approx 4/79\times10^{-5}\) کیلوگرم است.

فعالیت‌های این فصل
همه فعالیت‌های «فصل 1: فیزیک و اندازه‌گیری» اینجاست.
صفحه ۱۱