فیزیک (1) صفحه ۱۰۱
دما و گرمامثال ـ4 8در ظرف عایقی حاوی 0/500kg آب C ° ،20/0 یک قطعه مس 0/100 کیلوگرمی‌به دمای C ° 50/0 و یک قطعه فلز دیگر به جرم0/150kg و به دمای C ° 60/0 و گرمای ٔ ویژه نامعلوم می‏اندازیم و دمای تعادل را اندازه می‏گیریم. دمای تعادل C ° 22/0 شده است.با چشم‏پوشی از تبادل گرما بین ظرف و سایر اجسام، گرمای ٔ ویژه فلز را حساب کنید.پاسخ: دمای تعادل C ° 22/0 است و نیز با استفاده از سایرداده‏های این مثال و 3ــ4جدول داریم:C ° J/kg. = 4187 1 c ، C ° = 20/0 1 θ ، = 0/500kg 1 m :آبC ° J/kg. = 386 2 c ، C ° = 50/0 2 θ ، = 0/100kg 2 m :مساکنون با استفاده از ٔ رابطه ــ4 9 خواهیم داشت: = ? c 3 ، C ° θ 3 = 60/0 ، m 3 = 0/150kg :فلز= 0 m 1 c 1 (θ - θ 1 (+ m 2 c 2) θ - θ 2 (+ m 3 c 3) θ - θ 3)C) ° C-50/0 ° C)(22/0 ° (0/100kg)(386J/kg. + C) ° C-20/0 ° C)(22/0 ° (0/500kg)(4187J/kg.C ° 545J/kg. = 3 c = 0⇒ C(° C-60/0 °)22/0 3 c(0/150kg) +تمرین ـ4 5جسمی‌به جرم 0/250 kg و دمای C ° 3/0 را درون ظرف عایقی حاوی 0/500kg آب C ° 25/0 می‏اندازیم. پس از چنددقیقهدمای تعادل را اندازه می‏گیریم. دمای تعادل C ° 21/0 می‏شود. گرمای ٔ ویژه جسم را محاسبه کنید. از تبادل گرما بین ظرف و سایراجسام چشم‏پوشی کنید.گرماسنج و گرماسنجی: گرماسنج که به آن کالری‏متر نیز می‏گویند شامل ظرفیاست درپوش‏دار که به خوبی عایق‏بندی گرمایی شده است (شکل .)19ــ4 این ظرف درآزمایش‏های گرماسنجی مانند تعیین گرمای ٔ ویژه اجسام، به کار می‏رود. در گرماسنج مقداریآب با جرم معین می‏ریزیم و پس از هم‏دما شدن آب و گرماسنج، دمای آب را اندازه می‏گیریم.سپس جسمی‌را که می‏خواهیم گرمای ویژه‏اش را پیدا کنیم و جرم و دمای ٔ اولیه آن معلوم (الف)است، درون گرماسنج قرار می‏دهیم. آنگاه به کمک همزن آب را به هم می‏زنیم تا مجموعه دماسنج همزنسریع‎‏تر به دمای تعادل برسد. پس از برقراری تعادل گرمایی، دمای تعادل را اندازه می‏گیریم. درپوش دیوارۀ خارجی عایقبا استفاده از رابطه‏های (ــ4)8 و ــ4()9 و با چشم‏پوشی از اثر ناچیز دماسنج و همزندر ٔ مبادله گرما داریم:= 0 ظرف + Q جسم + Q آب Q آب دیوارۀ= 0) ظرف١ θ - θ (ظرف c ظرف m +) جسم١ θ - θ (جسم c جسم m)+ 1آب θ - θ (آب c آب m داخلیبه کمک این رابطه می‏توانیم گرمای ٔ ویژه جسم را به دست آوریم. معموال ً در مورد جسمگرماسنج به جای آنکه جرم و گرمای ٔ ویژه ظرف گرماسنج را جداگانه معلوم کنند، ظرفیت (ب)گرمایی ظرف گرماسنج را مشخص می‏کنند. شکل ــ4 19 (الف) عکسی واقعی و (ب) طرحی ازنمای داخلی یک گرماسنج101