فیزیک (1) صفحه ۷۵
بازده: در هر سامانه تنها بخشی از انرژی ورودی (انرژی مصرفی سامانه) به انرژی موردنظر ما کار، انرژی و توانتبدیل می‌شود. برای مثال، وقتی موتور باالبری کار می​کند بخشی از انرژی الکتریکی ورودی به کارمکانیکی تبدیل می​شود و اتاقک باالبر را جابه جا می‌کند. بخش دیگری از انرژی الکتریکی ورودیبه صورت انرژی های ناخواسته ای مانند گـرم تر شدن اجـزای موتور و کابل باالبر در مـی آید. شکل10ــ3 طرح واره ای است که این نوع تبدیل انرژی ها در سامانه را نشان می​دهد.انرژی خروجی (کار مفید) سامانه انرژی ورودی (کار کل) شکل ورودی به 10ــ3 سامانه، همواره به بخشی انرژی از تلف انرژی شدهیا کار غیرمفید تبدیل می‌شود.مجموع این دو انرژی،برابر انرژی ورودی یا انرژی تلف شدهکار کل است. (کار غیرمفید)همان طورکه طرح واره شکل 10ــ3 نشان می​دهد تنها بخشی از انرژی ورودی قابل استفاده استکه به آن انرژی خروجی یا کار مفید می​گویند. نسبت انرژی خروجی به انرژی ورودی را بازده می‌نامیم.معموال ً بازده هر سامانه را برحسب درصد بیان می​کنند، که همواره عددی کوچک تر از 100 است. ازٔ رابطه زیر می​توان درصد ٔ بازده هر سامانه را به سادگی محاسبه کرد.)10ــ3(٠٠١ × انرژی انرژی ورودی خروجی = _____________ بازده برحسب درصدهمان گونه که کمیت توان متوسط را برای کار انجام شده تعریف کردیم، می‌توانیم در انتقال هایانرژی نیز کمیت توان را تعریف کنیم. اگر در مدت زمان t ∆ ، انرژی E ∆ منتقل شده باشد، توان متوسطآن از نسبت E ∆ به t ∆ به دست می‌آید.مثال 16ـ3تلمبه ای با توان ورودی 15kW در هر ثانیه 70 لیتر آب دریاچه ای به چگالی1000kg/m 3 را مطابق شکل روبه رو تا ارتفاع 15 متری مخزنی می​فرستد. ٔ بازده 15m مخزن آباین سامانه چند درصد است؟ تلمبهپاسخ: انرژی الکتریکی ورودی به این سامانه برابر است باJ 4 10 * 1/5 ≈ 15000J = (15000W)(1/0s) = ورودی Eجرم هر لیتر آب دریاچه 1/0kg و کار مفید این سامانه برابر است با:J 4 10 * 1/0 ≈ 10290J = 0(-)70kg)(9/8N/kg)(15m = = mg(h 2 - h 1) خروجی Eدر ٔ محاسبه باال، مبدأ انرژی پتانسیل گرانشی را سطح آب دریاچه گرفته ایم. با توجه به ٔ رابطه ،10ــ3 درصد ٔ بازده این سامانهبرابر است با: %68 ≈ 100 × = 10290 J بازده برحسب درصدJ 15000الزم است توجه کنید که بخشی از توان ورودی تلمبه به دلیل اصطکاک آب در حال حرکت با ٔ جداره داخلی لوله تلف می​شود.75