فیزیک (1) صفحه ۱۳۲
فصل 5برای بررسی این فرایند، گاز را در تماس با منبع گرمایی با دمای قابل تنظیم قرار می‌دهیم (شکل ٥ ــ ،)6طوری که دمای ٔ اولیه منبع و گاز برابر باشد. دمای منبع را ب ‌ ه آرامی‌و ب ‌ ه تدریج تغییر می‌دهیم تا گاز طی یکفرایند ایستاوار، با گذار از حالت‌های تعادلی به حالت نهایی مورد نظر برسد.در شکل ٥ ــ 7 نمودارهای T ــ V و V ــ P برای گرم کردن هم‌حجم یک گاز نشان داده شده است.در این فرایند دما و فشار گاز در حجم ثابت، باال می‌رود. اگر در این مثال، گاز به‌صورت هم‌حجم گرمااز دست بدهد، جهت پیکان‌های نمودارهای شکل 7 ــ ٥ وارونه می‌شود.V Pدکمۀ کنترل دما Q منبع گرما P2 1 V = V 2 2ــ5شکل 6 دمای گاز را در فرایند هم حجم 1 2با استفاده از منبع گرمایی با دمای قابل P 1 1تنظیم، به‌ تدریج تغییر می‌دهیم. V = V V T T T2 1 2 1شکل ــ5 7 نمودارهای T ــ V و V ــ P برای یک فرایند ایستاوار هم‌حجم.مثال ـ 5 2نشان دهید نمودار T ــ P برای فرایند هم‌حجم یک گاز آرمانی خط راستی است که امتداد Pآن از مبدأ مختصات ٔ صفحه T ــ P می‌گذرد.پاسخ:چون گاز آرمانی است با استفاده از ٔ معادله حالت گاز آرمانی داریم: P 2 2T    nR   =  Pچون (nR/V) ثابت است، ٔ رابطه باال ٔ معادله یک خط راست است که امتداد آن از V مبدأ مختصات P 1 1 T2 T 1 Tمی‌گذرد (شبیه خط y = ax در صفحه .)y-x با نقطه گذاری نیز می‌توان نمودار را رسم کرد.پرسش ـ 5 1روی قوطی های افشانه (اسپری)، هشدار داده شده است که از انداختن آن در آتش خودداریW کنید. علت این توصیه را براساس فرایند هم حجم توضیح دهید.ب) فرایند هم‌فشار: فرایندی است که فشار گاز در طی آن ثابت مى‌ماند. به‌عنوان مثالى از اینفرایند، گازی آرمانی را درنظر بگیرید که مطابق شکل 8ــ ٥ داخل استوانه‌اى است که با یک منبع گرمابا دمای قابل تنظیم در تماس است و دمای ٔ اولیه گاز و منبع برابر است. گاز ابتدا در فشار، حجم، ودکمه کنترل Q منبع گرما دمای P 1 ، V 1 و T 1 در حالت تعادل قرار دارد. فرض کنید اصطکاک بین پیستون و استوانه ناچیزشکل ــ5 8 گرم کردن گاز در فشار ثابت با است. دماى منبع را اندکى باال می‌بریم. به علت اختالف دماى بین منبع و دستگاه، مقدار کمى گرمااستفاده از منبع گرمایی با دمای قابل تنظیم به گاز منتقل می‌شود و دمای گاز کمی‌افزایش می‌یابد و درنتیجه گاز کمى منبسط مى‌شود و پیستون132