فیزیک (1) صفحه ۲۸
فصل 2کرده ایم؟ آزمایش های بیشتر نشان می‌دهند که اشتباهی رخ نداده است. با این آزمایش در واقع در می‌یابیم که دمای ذوب ذره های طالدر مقیاس نانو، تفاوت زیادی با دمای ذوب طال در اندازه های معمولی دارد.به کمک مثالی که زدیم می‌توان گفت علوم نانو، شاخه ای از علوم است که تغییر در ویژگی های فیزیکی مواد را در مقیاس نانوبررسی می‌کند. ویژگی های فیزیکی هر ماده ای، مانند ٔ نقطه ذوب طال، با کم شدن ٔ اندازه آن تقریباً ثابت می‌ماند. اما اگر ٔ اندازه آنماده به مقیاس نانو کاهش یابد (بسته به نوع ماده و ویژگی فیزیکی مورد اندازه گیری، این اندازه می‌تواند حدود 1 تا 100 نانومترباشد) چه اتفاقی می‌افتد؟ ویژگی های فیزیکی مواد از قبیل: ٔ نقطه ذوب، رسانندگی الکتریکی و گرمایی، شفافیت، استحکام، رنگو... اغلب می‌تواند به طور چشمگیری در مقیاس نانو تغییر کند. فناوری نانو در واقع از ویژگی های خاصی از مواد بهره برداریمی‌کند که در مقیاس نانو تغییر می‌کنند.الزم نیست که ٔ همه ابعاد یک ماده در مقیاس نانو باشند. برای نمونه، یک نانو ذره (مانندذره های کوچک طال با دمای ذوب کم که پیش از این توصیف شدند) در هر سه بُعد کوچک است، اما اگر صرفاً یک بُعد ماده اىرا در مقیاس نانو محدود کنیم در این صورت یک نانو الیه داریم که الیه ای به ضخامت نانو مقیاس است. آزمایش نشان می‌دهد کهویژگی های فیزیکی نانوالیه ها نیز همچون نانو ذره ها، به طور قابل توجهی تغییر می‌کند.برای مثال، آلــومینیم یکی از رسـاناهای بسـیار خوب جریان الــکتریکىاسـت. سـطح آلومینیـم، چـه بـه صورت سـیم، قوطی نوشـابه یـا بـال هواپیماباشـد، در مجـاورت هـوا بـه آلومینیـم اکسـید 1 تبدیـل می‌شـود. از آنجـا کـهآلومینیم اکسـید، عایق بسـیار خوبی اسـت و رسـانای الکتریسـیته نیست پسچـرا وقتـی دو ِ سـر دو سـیم آلومینیمـى را مطابـق شـکل روبه رو بـه هم وصلمی‌کنیـم، جریـان الکتریکـی از یـک سـیم به سـیم دیگـر جریان می‌یابـد؟ برای سیم های آلومینیمی‌که روی هم پیچیده شده اند.پاسـخ بـه ایـن پرسـش بایـد بـه ضخامـت الیـه ای توجـه کنیـم کـه روی سـطح آلومینیـم تشـکیل می‌شـود. بررسـی های تجربـی نشـانمی‌دهنـد کـه وقتـی قطعـه ای آلومینیمـی در مجاورت هوا قرار می‌گیرد الیه ای بسـیار نازک از اکسـید آلومینیم روی سـطح آن تشـکیلمی‌شـود کـه ضخامـت آن از ٔ مرتبـه نانومتـر اسـت. در ایـن مقیاس، ویژگی هـای الکتریکی اکسـید آلومینیـم تغییر می‌کند و به یک رسـاناتبدیـل می‌شـود. بنابرایـن هنـگام اتصـال دو سـیم آلومینیمـی، الکترون هـا بـه طـور آزادانـه از یک سـیم به سـیم دیگـر می‌روند.2ـ2 نیروهای بین مولکولیپیش از این با انجام فعالیت 2ــ2 دیدید که متراکم کردن آب درون سرنگ عمال ً امکان پذیر نیست.برای توجیه پدیده هایی مشابه این، باید به نیروهای بین مولکولی در یک مایع توجه کنیم. وقتی سعی می‌کنیمٔ فاصله بین مولکول های مایع را کم کنیم نیروی ٔ دافعه بزرگی بین آنها ظاهر می‌شود که از تراکم پذیریمایع جلوگیری می‌کند. همین طور وقتی مولکول های مایع را کمی‌از هم دور کنیم، نیروی جاذبه بین آنهاظاهر می‌شود. نیروهای ٔ جاذبه بین مولکول های همسان مانند نیروهای ٔ جاذبه بین مولکول های آب رانیروی هم چسبی می‌نامیم. در شکل 7ــ2 این جاذبه در ٔ قطره آب آویزان از ٔ شاخه درخت دیده می‌شود.نیروهای بین مولکولی کوتاه بُرد هستند، یعنی وقتی ٔ فاصله بین مولکول ها چند برابر ٔ فاصله بین مولکولیشود، نیروهای بین مولکولی بسیار کوچک و عمال ً صفر خواهند شد.ــ1 یاقوت سرخ نام دیگر آلومینیم اکسید است که یکی از سنگ های باارزش در جواهرسازی است.28