جواب تمرین صفحه ۱۳۷ فیزیک (1)

بازگشت به صفحه کتاب

فیزیک (1)

فیزیک (1) | ۵-۴ برخی از فرایندهای ترمودینامیکی

صفحه ۱۳۷
سؤال 1

در شکل روبه‌رو، نمودار \(P-V\) مربوط به انبساط هم‌دمای یک گاز آرمانی در دماهای مختلف رسم شده است.
الف) نشان دهید: \(T_4 > T_3 > T_2 > T_1\). (راهنمایی: خطی عمود بر محور \(V\) یا عمود بر محور \(P\) رسم کنید، به‌گونه‌ای که هر چهار نمودار را قطع کند و سپس قانون گازهای آرمانی را برای نقطه‌های برخورد با منحنی‌ها به کار بیندید)
ب) در یک تغییر حجم معین، اندازهٔ کار انجام شده در کدام فرایند بیشتر است؟

شکل سؤال 1
پاسخ

الف) نمودار \(P-V\) چهار منحنی هم‌دما را نشان می‌دهد. برای مقایسهٔ دماها، خطی عمود بر محور \(V\) رسم می‌کنیم؛ یعنی حجم را در یک مقدار ثابت \(V_0\) نگه می‌داریم. این خط هر چهار منحنی را در چهار نقطه قطع می‌کند که فشارهای آن‌ها را \(P_1\)، \(P_2\)، \(P_3\) و \(P_4\) می‌نامیم (به ترتیب روی منحنی‌های \(T_1\)، \(T_2\)، \(T_3\) و \(T_4\)).

بنا بر قانون گازهای آرمانی داریم:
\[PV = nRT \Rightarrow T = \frac{PV}{nR}\]

چون \(n\)، \(R\) و \(V\) در همه‌جا یکسان‌اند، دما با فشار نسبت مستقیم دارد:
\[T \propto P\]

از شکل پیداست که در حجم ثابت \(V_0\) فشار نقاط روی منحنی‌ها چنین است:
\[P_4 > P_3 > P_2 > P_1\]

پس:
\[T_4 > T_3 > T_2 > T_1\]

ب) کار انجام شده در یک فرایند هم‌دما برابر با مساحت زیر نمودار \(P-V\) است. برای یک تغییر حجم معین (مثلاً از \(V_1\) تا \(V_2\))، هرچه منحنی بالاتر باشد، فشار بیشتر و سطح زیر منحنی بیشتر است. چون \(T_4\) بالاترین منحنی است، اندازهٔ کار انجام شده در فرایند مربوط به دمای \(T_4\) بیشترین مقدار را دارد.

نمودار P-V با چهار منحنی هم‌دما و خط عمود بر محور V برای مقایسهٔ دماها
نمودار P-V با چهار منحنی هم‌دما و خط عمود بر محور V برای مقایسهٔ دماها
فعالیت‌های این فصل
همه فعالیت‌های «فصل ۵: ترمودینامیک» اینجاست.
صفحه ۱۳۷