جواب تمرین صفحه ۱۳۴ فیزیک (1)

بازگشت به صفحه کتاب

فیزیک (1)

فیزیک (1) | ۵-۴ برخی از فرایندهای ترمودینامیکی

صفحه ۱۳۴
سؤال 1

نشان دهید رابطهٔ ۵ـ۲ که برای یک انبساط هم‌فشار به‌دست آمده، برای یک تراکم هم‌فشار نیز برقرار است.

پاسخ

در فرایند تراکم هم‌فشار، پیستون به‌سمت پایین حرکت می‌کند و حجم گاز کم می‌شود. مانند انبساط، نیروی واردشده از گاز به پیستون را در نظر می‌گیریم. طبق تعریف فشار، \(P = F/A\)، پس گاز نیروی ثابت \(F = PA\) را به پیستون وارد می‌کند. این نیرو رو به بالا است.

اگر در این فرایند پیستون به اندازهٔ \(d\) به‌سمت پایین جابه‌جا شود، جابه‌جایی و نیروی گاز در خلاف جهت یکدیگرند. زاویهٔ بین نیرو و جابه‌جایی \(\theta = 180^\circ\) است. پس کاری که گاز روی پیستون انجام می‌دهد برابر است با:
\[\text{کار گاز روی پیستون} = (F\cos\theta)d = (PA\cos 180^\circ)d = -P(Ad)\]

در تراکم، حجم گاز کم می‌شود، پس تغییر حجم \(\Delta V = V_2 - V_1\) منفی است و اندازهٔ کاهش حجم برابر \(Ad\) است؛ یعنی \(Ad = -\Delta V\). با جای‌گذاری داریم:
\[\text{کار گاز روی پیستون} = -P(-\Delta V) = P\,\Delta V\]

بنا به قانون سوم نیوتون، نیرویی که گاز به پیستون وارد می‌کند و نیرویی که پیستون به گاز وارد می‌کند هم‌اندازه و در خلاف جهت یکدیگرند. همچنین جابه‌جایی پیستون و جابه‌جایی لایهٔ گاز مجاور آن هم‌اندازه و هم‌جهت‌اند. پس:
\[-P\,\Delta V = \text{منفیِ کار گاز روی پیستون} = \text{کار پیستون روی گاز}\]

چون در این کتاب کار محیط روی دستگاه را با \(W\) نشان می‌دهیم، برای فرایند هم‌فشار داریم:
\[W = -P\,\Delta V \qquad \text{(5-2)}\]

نتیجه: رابطهٔ ۵-۲ برای تراکم هم‌فشار هم برقرار است. در این حالت \(\Delta V < 0\) است و در نتیجه \(W\) مثبت می‌شود، که با گفتهٔ کتاب دربارهٔ تراکم (کار محیط روی دستگاه مثبت است) سازگار است.

فعالیت‌های این فصل
همه فعالیت‌های «فصل ۵: ترمودینامیک» اینجاست.
صفحه ۱۳۴