فیزیک (2) - تجربی صفحه ۹۴
فصل 3خود ــ القاوری: مداری را مطابق شکل 30ــ3 درنظر بگیرید. این مدار شامل منبع نیرویمحرکه، رئوستا، آمپرسنج و القاگری است که به طور متوالی به یکدیگر بسته شده اند. با تغییر مقاومتI رئوستا، جریان در مدار تغییر می‌کند. تغییر جریان در مدار، سبب تغییر میدان مغناطیسی القاگر می‌شودو در نتیجه شار مغناطیسی عبوری از آن نیز تغییر می‌کند. این فرایند سبب القای نیروی محرکه ای درشکل 30ــ3 مداری A ساده شامل القاگر می‌شود که بنابر قانون لنز با تغییر جریان عبوری از آن مخالفت می‌کند. این پدیده که می‌تواند دررئوستا، القاگر، باتری و آمپرسنج هر القاگری (از قبیل پیچه یا سیملوله) رخ دهد اثر خود ــ القاوری نامیده می‌شود.آزمایش 5 ـ3هدف: بررسی اثر خود ــ القاوری المپ نئونوسیله های مورد نیاز: المپ نئون (المپ فازمتری)، القاگر(1000 القاگر 1000(دور یا باالتر)دور یا باالتر)، باتری قلمی‌2(عدد) یا باتری 9 ولتی، سیم رابط، کلیدشرح آزمایش: مداری مطابق شکل الف ببندید. (الف) باتری 9 ولتی کلید کلید را وصل کنید. آیا المپ روشن است؟ اینک کلید را قطع کنید.در ٔ لحظه قطع کردن کلید چه چیزی مشاهده می‌کنید؟ دلیل آنچه را القاگر الم پ مهتابیمشاهده می‌کنید در گروه خود به گفت و گو بگذارید و نتیجه را به کالس المپ نئونارائه دهید.توجه: می‌توانید مطابق شکل ب، به جای القاگر از القاگر المپ هایمهتابی (که به اشتباه ترانس نامیده می‌شود) نیز استفاده کنید. باتری(ب)خوب است بدانید:کاربرد القاگرها در سامانه های انتقال برقبرخورد آذرخش به بخشی از یک ٔ سامانه انتقال توان الکتریکی موجب افزایش ناگهانی ولتاژ می‌شود که می‌تواند به اجزای سامانه وهر چیز دیگری که به آن وصل باشد (برای مثال، وسیله های برقی خانگی) آسیب برساند. برای کمینه کردن این آثار، القاگرهای بزرگی رادر مسیر ٔ سامانه انتقال قرار می‌دهند. این کار باعث می‌شود که القاگر با هر تغییر سریع در جریان مخالفت کند و آن را فرو نشاند!کاربرد القاگرها در المپ های فلوئورسانهمان طور که در ابتدای این بخش دیدیم القاگرها با تغییرات سریع جریان در مدار مخالفت می‌کنند، به همین دلیل نقش مهمیدر المپ های فلوئورسان (مهتابی) دارند. در این المپ ها، جریان الکتریکی از گاز رقیقی که فضای درون المپ را پر کرده استمی‌گذرد و گاز را یونیده و به پالسما تبدیل می‌کند. پالسما یک رسانای غیراهمی‌است و هرچه بیشتر یونیده شود مقاومت آن کمترمی‌شود. اگر ولتاژ به ّ حد کافی باالیی به گاز اعمال شود، جریان می‌تواند بسیار زیاد شود و به مدار بیرونی المپ فلوئورسان آسیببرساند. برای جلوگیری از این مسئله، یک القاگر را به طور متوالی با المپ فلوئورسان می‌بندند تا مانع افزایش زیاد جریان شود.متعادل کننده همچنین باعث می‌شود تا المپ فلوئورسان بتواند با ولتاژ متناوب کار کند.94