جواب فعالیت صفحه ۱۳۹ فیزیک (1)

بازگشت به صفحه کتاب

فیزیک (1)

فیزیک (1) | ۵-۵ چرخهٔ ترمودینامیکی

صفحه ۱۳۹
شکل فعالیت
سؤال 1

شکل روبه‌رو یک چرخهٔ ترمودینامیکی فرضی را نشان می‌دهد.
الف) کار انجام شده روی دستگاه در هر فرایند را برحسب سطح زیر نمودار آن بیان کنید.
ب) نشان دهید مقدار کار کل انجام‌شده روی دستگاه برابر با مساحت داخل چرخه است.
پ) کار کل انجام‌شده روی دستگاه مثبت است یا منفی؟ توضیح دهید.

پاسخ

الف) کار انجام‌شده روی دستگاه (گاز) را در هر فرایند با توجه به سطح زیر نمودار آن بیان می‌کنیم. اگر حجم گاز زیاد شود، گاز کار انجام می‌دهد و کار محیط روی گاز منفی است. اگر حجم گاز کم شود، محیط روی گاز کار انجام می‌دهد و کار مثبت است.

  • فرایند \(a\to b\) (هم‌فشار و انبساط):

\[W_{ab} = -P(V_b - V_a) = -(\text{مساحت سطح زیر نمودار } ab)\]
چون حجم زیاد می‌شود، \(W_{ab}\) منفی است.

  • فرایند \(b\to c\) (انبساط):

\[W_{bc} = -(\text{مساحت سطح زیر نمودار } bc)\]
این کار هم منفی است، زیرا حجم گاز افزایش می‌یابد.

  • فرایند \(c\to d\) (هم‌فشار و تراکم):

\[W_{cd} = +(\text{مساحت سطح زیر نمودار } cd)\]
چون حجم گاز کم می‌شود، کار مثبت است.

  • فرایند \(d\to a\) (تراکم):

\[W_{da} = +(\text{مساحت سطح زیر نمودار } da)\]
این کار هم مثبت است.

ب) کار کل در چرخه برابر است با مجموع کار فرایندها:
\[W = W_{ab} + W_{bc} + W_{cd} + W_{da}\]
کارهای مربوط به \(ab\) و \(bc\) (مسیر بالایی) منفی‌اند و کارهای مربوط به \(cd\) و \(da\) (مسیر پایینی) مثبت‌اند. بنابراین:
\[W = -(\text{مساحت زیر مسیر بالایی } abc) + (\text{مساحت زیر مسیر پایینی } cda)\]
مساحت زیر مسیر بالایی منهای مساحت زیر مسیر پایینی، همان ناحیهٔ محصور بین دو مسیر، یعنی مساحت داخل چرخه است. پس:
\[W = -(\text{مساحت داخل چرخه})\]
یعنی اندازهٔ کار کل برابر است با مساحت داخل چرخه.

پ) کار کل منفی است:
\[W < 0\]
دلیل آن این است که در این چرخه، مسیر بالایی (\(a\to b\to c\)) که انبساط است، روی مسیر پایینی (\(c\to d\to a\)) که تراکم است قرار دارد، و چون مساحت زیر مسیر بالایی بزرگ‌تر است، جمع کارها منفی می‌شود. یعنی گاز در کل چرخه کار انجام می‌دهد و محیط روی گاز کار منفی انجام می‌دهد.

فعالیت‌های این فصل
همه فعالیت‌های «فصل ۵: ترمودینامیک» اینجاست.
صفحه ۱۳۹