جواب تمرین صفحه ۱۳۶ فیزیک (1)

بازگشت به صفحه کتاب

فیزیک (1)

فیزیک (1) | ۵-۴ برخی از فرایندهای ترمودینامیکی

صفحه ۱۳۶
سؤال 1

مشابه آنچه که برای تراکم هم‌دما شرح دادیم، انبساط هم‌دمای گاز کامل را شرح دهید و علامت‌های \(Q\) و \(W\) را برای چنین فرایندی تعیین و نمودارهای \(P\!-\!T\) و \(V\!-\!T\) را برای آن رسم کنید.

پاسخ

انبساط هم‌دمای گاز کامل

گاز آرمانی را داخل استوانه‌ای با پیستونِ آزادِ روی آن در نظر می‌گیریم. استوانه را در تماس با یک منبع گرمایی با دمای ثابت و برابر با دمای اولیهٔ گاز قرار می‌دهیم. برای انبساط، وزنه‌های روی پیستون را به‌تدریج و به‌آرامی برمی‌داریم (یا فشار بیرونی را به‌تدریج کم می‌کنیم). با کم شدن فشار، گاز آرام‌آرام منبسط می‌شود، حجمش زیاد می‌شود و پیستون به‌کندی به سمت بالا حرکت می‌کند. چون دمای منبع ثابت است، دمای گاز در تمام مدت فرایند ثابت می‌ماند.

در این فرایند دمای گاز تغییر نمی‌کند، پس برای گاز آرمانی که انرژی درونی آن فقط تابعی از دماست:
\[\Delta U = 0\]
با استفاده از قانون اول ترمودینامیک:
\[\Delta U = Q + W = 0\]
در نتیجه:
\[Q = -W\]

تعیین علامت \(W\) و \(Q\):

در انبساط، حجم گاز زیاد می‌شود، یعنی \(\Delta V > 0\). با توجه به رابطهٔ \(W = -P\Delta V\) (در فرایندهای هم‌فشار) و همچنین با توجه به اینکه گاز روی محیط کار انجام می‌دهد، کار محیط روی گاز، \(W\)، منفی است. پس:
\[W < 0 \quad \Rightarrow \quad Q = -W > 0\]
یعنی در انبساط هم‌دما، گاز از منبع گرما می‌گیرد و این گرما تماماً صرف انجام کار روی محیط می‌شود.

رسم نمودارها:

چون دما ثابت است، در نمودار \(P-T\) و \(V-T\) نقاط 1 و 2 روی یک خط عمودی قرار دارند. در فرایند انبساط، فشار کم می‌شود و حجم زیاد می‌شود، بنابراین در نمودار \(P-T\) پیکان از نقطهٔ 1 به سمت پایین (به سمت فشار کمتر) و در نمودار \(V-T\) پیکان از نقطهٔ 1 به سمت بالا (به سمت حجم بیشتر) است.

نمودار \(P-T\) برای انبساط هم‌دما:

نمودار \(V-T\) برای انبساط هم‌دما:

نتیجه: در انبساط هم‌دمای گاز کامل، \(\Delta U = 0\)، \(W<0\) و \(Q>0\) است؛ یعنی گاز گرما می‌گیرد و روی محیط کار انجام می‌دهد. در نمودار \(P-T\) فشار کاهش می‌یابد و در نمودار \(V-T\) حجم افزایش می‌یابد، در حالی که دما ثابت می‌ماند.

شکل پاسخ
شکل پاسخ
فعالیت‌های این فصل
همه فعالیت‌های «فصل ۵: ترمودینامیک» اینجاست.
صفحه ۱۳۶