جواب پرسش صفحه ۳۸ فیزیک (1)
بازگشت به صفحه کتاب


الف) توضیح دهید چرا توریچلّی در آزمایش خود ترجیح داد به جای آب از جیوه استفاده کند؟ (ممکن است شکل الف بتواند در پاسخ به این پرسش به شما کمک کند.)
ب) در آزمایش توریچلّی از لولههای غیرموازین استفاده میشود. شکل (ب) این آزمایش را با سه لوله با سطح مقطع و طول متفاوت نشان میدهد. توضیح دهید چرا ارتفاع ستون جیوه در سه لوله برابر است.
پ) در قلم خودکار، جوهر از طریق یک لوله وارد نوک قلم شده و در آنجا توسط یک گوی فلزی ضد زنگ غلتان، روی ورقهٔ کاغذ پخش میشود. در بدنهٔ لاکی یا درپوش بالایی این نوع قلمهای خودکار، سوراخریزی ایجاد میکنند (شکل پ). دلیل این کار را توضیح دهید.
الف) چرا توریچلّی به جای آب از جیوه استفاده کرد؟
با توجه به رابطهٔ \(2\text{-}4\) داریم:
\[P_0 = \rho g h\]
چگالی جیوه حدود \(13600 \text{ kg/m}^3\) و چگالی آب \(1000 \text{ kg/m}^3\) است. یعنی جیوه حدود \(13/6\) برابر آب چگالتر است. برای آنکه فشار هوا (حدود \(1/01\times 10^5 \text{ Pa}\)) ستونی از مایع را نگه دارد، ارتفاع ستون باید با چگالی نسبت عکس داشته باشد:
- برای جیوه: \(h = \dfrac{1/01\times 10^5}{13600 \times 9/8} \approx 0/76 \text{ m}\) یعنی حدود \(76 \text{ cm}\)
- برای آب: \(h = \dfrac{1/01\times 10^5}{1000 \times 9/8} \approx 10/3 \text{ m}\)
لولهای به طول بیش از ده متر برای آزمایش عملی بسیار سخت و نامناسب است. پس توریچلّی جیوه را انتخاب کرد تا لوله کوتاهتر و آزمایش عملیتر باشد.
ب) چرا ارتفاع ستون جیوه در سه لوله برابر است؟
در هر سه لوله، بالای ستون جیوه خلأ (فشار تقریباً صفر) است. سطح آزاد جیوه در ظرف، زیر فشار هوای جو \(P_0\) قرار دارد. نقطهٔ همتراز با سطح جیوهٔ ظرف، درون هر لوله، فشاری برابر \(P_0\) دارد. با توجه به رابطهٔ \(2\text{-}4\):
\[P_0 = 0 + \rho g h \Rightarrow h = \dfrac{P_0}{\rho g}\]
در این رابطه، قطر لوله و طول آن وارد نمیشود. چون \(P_0\)، \(\rho\) و \(g\) در هر سه لوله یکسان است، ارتفاع ستون جیوه در هر سه لوله برابر به دست میآید.
پ) چرا در بدنهٔ قلم خودکار سوراخ ریز ایجاد میکنند؟
با خالی شدن جوهر از مخزن، حجم هوای داخل قلم بیشتر میشود. اگر سوراخی نباشد، فشار هوای داخل قلم کمتر از فشار هوای بیرون میشود و در نتیجه جوهر بهسختی یا اصلاً به سمت نوک جاری نمیشود.
با ایجاد سوراخ ریز، هوای بیرون وارد قلم میشود و فشار هوای داخل با فشار جو برابر میماند. در این حالت فشار روی سطح جوهر همان \(P_0\) است و جوهر بهراحتی به نوک قلم میرسد. به همین دلیل سوراخ ریز لازم است.

فعالیت ۲ـ۱
|
صفحه ۲۵فعالیت ۲-۲
|
صفحه ۲۶پرسش ۲-۱
|
صفحه ۲۶پرسش ۲ـ۲
|
صفحه ۲۹فعالیت ۲ـ۳
|
صفحه ۳۰پرسش ۲ـ۳
|
صفحه ۳۰فعالیت ۲ـ۴
|
صفحه ۳۰فعالیت ۲ ـ ۵
|
صفحه ۳۱فعالیت 2ـ6
|
صفحه ۳۲پرسش ۲-۴
|
صفحه ۳۴تمرین ۲-۱
|
صفحه ۳۶تمرین ۲-۲
|
صفحه ۳۶«تمرین ۲-۳»
|
صفحه ۳۷پرسش ۲ـ۵
|
صفحه ۳۸فعالیت ۲ـ۷
|
صفحه ۳۹تمرین ۲-۴
|
صفحه ۴۰فعالیت ۲ـ۸
|
صفحه ۴۱پرسش ۲-۶
|
صفحه ۴۲پرسش ۲ـ۷
|
صفحه ۴۵پرسش ۲-۸
|
صفحه ۴۷بدون عنوان
|
صفحه ۴۸