جواب التمرین الثانی صفحه ۵۹ عربی، زبان قرآن (3)
بازگشت به صفحه کتابأ. عَیِّنِ اسْمَ الْفاعِلِ وَ اسْمَ الْمُبالَغَةِ وَ اسْمَ التَّفضیلِ فِي الْحَدیثَیْنِ التّالِیَینِ.
ب. أُکْتُبِ الْمَحَلَّ الْإعرابِيَّ لِما تَحْتَهُ خَطٌّ.
۱ـ إِنَّ الزَّرعَ یَنْبُتُ فِي السَّهلِ وَ لا یَنْبُتُ فِي الصَّفا فَکَذٰلِکَ الحِکمَةُ تَعْمُرُ في قَلبِ [الْإنسانِ] الْمُتَواضِعِ وَ لا تَعْمُرُ في قَلبِ [الْإنسانِ] الْمُتَکَبِّرِ الْجَبّارِ، لِأَنَّ اللهَ جَعَلَ التَّواضُعَ آلَةَ العَقلِ وَ جَعَلَ التَّکَبُّرَ مِنْ آلَةِ الْجَهلِ. (تُحَفُ الْعُقولِ، ص 396) الإمامُ موسَی الْکاظِمُ ﷺ
کِشت در دشت میروید و بر تختهسنگ نمیروید و همچنین حکمت در دلِ [انسانِ] فروتن ماندگار میشود و در دلِ [انسانِ] خودبزرگبینِ ستمگر ماندگار نمیشود؛ زیرا خدا فروتنی را ابزار خِرد و خودبزرگبینی را از ابزار نادانی قرار داده است.
۲ـ مَنْ نَصَبَ نَفْسَهُ لِلنّاسِ إماماً فَـلْیَبْدَأْ بِـتعلیمِ نَفْسِـهِ قَبْلَ تَعلیمِ غَیرِهِ وَلْـیَکُنْ تَأدیبُهُ بِسیرَتِهِ قَبْلَ تَأدیبِهِ بِلِسانِهِ؛ وَ مُعَلِّمُ نَفْسِـهِ وَ مُؤَدِّبُـها أَحَقُّ بِـالْإجلالِ مِنْ مُعَلِّمِ النّاسِ و مُؤَدِّبِـهِم. (مِنهاجُ البَراعَةِ في شَرحِ نَهجِ البَلاغَةِ (خویی) ج21، ص 107)
هرکس خودش را برای مردم پیشوا قرار دهد، باید پیش از آموزش دیگری آموزش خودش را آغاز کند و باید ادبآموزیاش پیش از زبانش با کردارش باشد؛ و آموزگار و ادبآموزندۀ خویشتن از آموزگار و ادبآموزندۀ مردمان در گرامیداشت شایستهتر است.

الف) تعیین اسم فاعل، اسم مبالغه و اسم تفضیل
حدیث ۱:
- اسم فاعل: «اَلْمُتَواضِعِ» (از مصدر تَواضُع، بر وزن مُتَفاعِل) و «اَلْمُتَکَبِّرِ» (از مصدر تَکَبُّر، بر وزن مُتَفَعِّل)
- اسم مبالغه: «اَلْجَبّارِ» (بر وزن فَعّال، برای بیان زیادی کار)
- اسم تفضیل: در این حدیث وجود ندارد.
حدیث ۲:
- اسم فاعل: «مُعَلِّمُ» (از مصدر تَعلیم)، «مُؤَدِّبُها» (از مصدر تَأدیب)، «مُعَلِّمِ» و «مُؤَدِّبِهِم» (در پایان حدیث)
- اسم مبالغه: در این حدیث وجود ندارد.
- اسم تفضیل: «أَحَقُّ» (بر وزن أَفْعَلُ، به معنای «شایستهتر»)
\[\text{نتیجه: اسم فاعل: المتواضع، المتکبر، معلم، مؤدب، مُعَلِّم، مُؤَدِّبهم | اسم مبالغه: الجبار | اسم تفضیل: أحقُّ}\]
ب) محل اعرابی کلمههای زیرخطدار
حدیث ۱:
- «السَّهلِ» در «فی السَّهلِ»: اسم مجرور به حرف جر «فی» است و محلّ آن جرّ است.
- «الحِکمَةُ» در «فَکَذٰلِکَ الحِکمَةُ تَعمُرُ»: فاعل است و مرفوع است.
- «التَّواضُعَ» در «جَعَلَ التَّواضُعَ آلَةَ العَقلِ»: مفعول به اول است و منصوب است.
- «الجَهلِ» در «مِن آلَةِ الجَهلِ»: مضافالیه است و مجرور است.
حدیث ۲:
- «نَفسَهُ» در «نَصَبَ نَفسَهُ»: مفعول به است و منصوب است.
- «نَفسِهِ» در «تَعلیمِ نَفسِهِ»: مضافالیه است و مجرور است.
- «بِالإجلالِ» در «أَحَقُّ بِالإجلالِ»: جار و مجرور است و محلّ آن جرّ است.
- «أَحَقُّ» در «مُعَلِّمُ نَفسِهِ... أَحَقُّ»: خبر است و مرفوع است.
- «نَفسِهِ» در «مُعَلِّمُ نَفسِهِ»: مضافالیه است و مجرور است.
- «النّاسِ» در «مُعَلِّمِ النّاسِ»: مضافالیه است و مجرور است.

اُكتُبْ جَوابـاً قَصيـراً، حَسَبَ نَصِّ الدَّرسِ.
|
صفحه ۵۲«اِخْتَبِرْ نَفْسَکَ»
|
صفحه ۵۷اَلتَّمرينُ الأَوَّلُ
|
صفحه ۵۸التَّمرینُ الثّانی
|
صفحه ۵۹التَّمْرینُ الثّالِثُ
|
صفحه ۶۰التَّمْرینُ الرّابِعُ
|
صفحه ۶۰اَلتَّمرینُ الخامِسُ:
|
صفحه ۶۱التَّمْرِينُ السّادِسُ:
|
صفحه ۶۳«التَّمرینُ السّابِعُ»
|
صفحه ۶۴«التَّمرینُ الثّامِنُ»
|
صفحه ۶۴