جواب فعالیت صفحه ۱۵ فیزیک (1)
بازگشت به صفحه کتابالف) آزمایشی طراحی و اجرا کنید که به کمک آن بتوان جرم و حجم یک قطره آب را اندازهگیری کرد.
ب) تکهای سیم لاکی نازک یا نخ قرقره به طول تقریبی یک متر تهیه کنید. آزمایشی طراحی و اجرا کنید که به کمک یک خط کش میلیمتری بتوان قطر این سیم یا نخ را اندازهگیری کرد.
الف) اندازهگیری جرم و حجم یک قطره آب
وسیلهها: ترازوی دیجیتال، ظرف کوچک و خشک، یک پیپت یا قطرهچکان، یک استوانهٔ مدرج کوچک (با کمینهٔ درجهبندی ۰٫۱ میلیلیتر)، آب.
روش اجرا:
- ظرف کوچک را روی ترازو میگذاریم و ترازو را صفر میکنیم.
- با قطرهچکان، ۱۰۰ قطرهٔ آب را داخل ظرف میریزیم و جرم کل آب را میخوانیم. جرم یک قطره را از تقسیم جرم کل بر ۱۰۰ به دست میآوریم.
- استوانهٔ مدرج را تا یک مقدار مشخص (مثلاً ۵ میلیلیتر) با آب پر میکنیم. سپس با همان قطرهچکان، ۱۰۰ قطره را به استوانه اضافه میکنیم و حجم کل را میخوانیم.
- برای خواندن حجم، چشم را همتراز سطح مایع قرار میدهیم تا از خطای اختلاف منظر جلوگیری کنیم.
- حجم یک قطره را از تقسیم حجم کل بر ۱۰۰ به دست میآوریم.
- آزمایش را سه بار تکرار میکنیم و میانگین نتایج را گزارش میکنیم.
مقدارهای زیر نمونهاند؛ اندازهگیری شما ممکن است کمی فرق کند.
- جرم ۱۰۰ قطره: \(5{,}0\,g\)
جرم یک قطره: \[m = \frac{5{,}0\,g}{100} = 0{,}05\,g\] - حجم ۱۰۰ قطره: \(5{,}0\,mL\)
حجم یک قطره: \[V = \frac{5{,}0\,mL}{100} = 0{,}05\,mL\]
نتیجه: جرم یک قطره آب حدود \(0{,}05\,g\) و حجم آن حدود \(0{,}05\,mL\) به دست میآید. دقت این نتیجه بیشتر از اندازهگیری مستقیم یک قطره است، چون خطای ترازو و استوانه روی مجموع ۱۰۰ قطره پخش میشود و بر ۱۰۰ تقسیم میشود.
ب) اندازهگیری قطر سیم لاکی یا نخ
وسیلهها: تکهسیم لاکی نازک یا نخ قرقره به طول تقریبی یک متر، یک مداد، یک خطکش میلیمتری.
چرا مستقیم اندازه نمیگیریم؟ قطر سیم از دقت خطکش (\(1\,mm\)) کوچکتر است، پس خطکش نمیتواند آن را مستقیم نشان دهد.
روش اجرا:
- سیم را محکم و بدون فاصله و بدون روی هم افتادن، دور مداد میپیچیم تا یک فنر یا کلاف به دست آید.
- تعداد دورهای کلاف را میشماریم؛ مثلاً \(N\) دور.
- طول کلاف (فاصلهٔ لبهٔ اول تا لبهٔ آخر کلاف) را با خطکش میلیمتری اندازه میگیریم؛ اسم آن را \(L\) میگذاریم.
- قطر سیم را از رابطهٔ زیر به دست میآوریم:
\[d = \frac{L}{N}\]
- این کار را با تعداد دورهای مختلف و در جاهای مختلف سیم تکرار میکنیم و میانگین قطرها را گزارش میکنیم.
مقدارهای زیر نمونهاند؛ اندازهگیری شما ممکن است کمی فرق کند.
- تعداد دور: \(N = 20\)
- طول کلاف: \(L = 16\,mm\)
\[d = \frac{16\,mm}{20} = 0{,}8\,mm\]
نتیجه: قطر سیم حدود \(0{,}8\,mm\) است. با شمردن تعداد دورهای بیشتر، خطای اندازهگیری کمتر میشود، زیرا خطای خطکش روی طول بزرگتری پخش شده و بر تعداد بیشتری تقسیم میشود.

فعالیت ۱ـ ۱
|
صفحه ۴پرسش ۱-۱
|
صفحه ۶پرسش ۱ـ۲
|
صفحه ۸تمرین ۱ـ۱
|
صفحه ۸فعالیت ۱ـ۲
|
صفحه ۹تمرین ۱ـ ۲
|
صفحه ۱۰فعالیت ۱ـ۳
|
صفحه ۱۱پرسش ۱ـ۳
|
صفحه ۱۳تمرین ۱ـ۳
|
صفحه ۱۳فعالیت ۱ـ۴
|
صفحه ۱۵تمرین ۱ـ۴
|
صفحه ۱۷پرسش ۱ـ۴
|
صفحه ۱۷تمرین ۱ـ۵
|
صفحه ۱۷تمرین ۱ـ۶
|
صفحه ۱۷فعالیت ۱ـ۵
|
صفحه ۱۷فعالیت ۱ـ۶
|
صفحه ۱۸پرسش ۱ـ۵
|
صفحه ۱۸بدون عنوان
|
صفحه ۱۹