جواب التمرین الثانی صفحه ۵۹ عربی، زبان قرآن (3)

بازگشت به صفحه کتاب

عربی، زبان قرآن (3)

عربی، زبان قرآن (3) | الدَّرْسُ الرّابِعُ

صفحه ۵۹
سؤال 1

أ. عَیِّنِ اسْمَ الْفاعِلِ وَ اسْمَ الْمُبالَغَةِ وَ اسْمَ التَّفضیلِ فِي الْحَدیثَیْنِ التّالِیَینِ.

ب. أُکْتُبِ الْمَحَلَّ الْإعرابِيَّ لِما تَحْتَهُ خَطٌّ.

۱ـ إِنَّ الزَّرعَ یَنْبُتُ فِي السَّهلِ وَ لا یَنْبُتُ فِي الصَّفا فَکَذٰلِکَ الحِکمَةُ تَعْمُرُ في قَلبِ [الْإنسانِ] الْمُتَواضِعِ وَ لا تَعْمُرُ في قَلبِ [الْإنسانِ] الْمُتَکَبِّرِ الْجَبّارِ، لِأَنَّ اللهَ جَعَلَ التَّواضُعَ آلَةَ العَقلِ وَ جَعَلَ التَّکَبُّرَ مِنْ آلَةِ الْجَهلِ. (تُحَفُ الْعُقولِ، ص 396) الإمامُ موسَی الْکاظِمُ ﷺ

کِشت در دشت می‌روید و بر تخته‌سنگ نمی‌روید و همچنین حکمت در دلِ [انسانِ] فروتن ماندگار می‌شود و در دلِ [انسانِ] خودبزرگ‌بینِ ستمگر ماندگار نمی‌شود؛ زیرا خدا فروتنی را ابزار خِرد و خودبزرگ‌بینی را از ابزار نادانی قرار داده است.

۲ـ مَنْ نَصَبَ نَفْسَهُ لِلنّاسِ إماماً فَـلْیَبْدَأْ بِـتعلیمِ نَفْسِـهِ قَبْلَ تَعلیمِ غَیرِهِ وَلْـیَکُنْ تَأدیبُهُ بِسیرَتِهِ قَبْلَ تَأدیبِهِ بِلِسانِهِ؛ وَ مُعَلِّمُ نَفْسِـهِ وَ مُؤَدِّبُـها أَحَقُّ بِـالْإجلالِ مِنْ مُعَلِّمِ النّاسِ و مُؤَدِّبِـهِم. (مِنهاجُ البَراعَةِ في شَرحِ نَهجِ البَلاغَةِ (خویی) ج21، ص 107)

هرکس خودش را برای مردم پیشوا قرار دهد، باید پیش از آموزش دیگری آموزش خودش را آغاز کند و باید ادب‌آموزی‌اش پیش از زبانش با کردارش باشد؛ و آموزگار و ادب‌آموزندۀ خویشتن از آموزگار و ادب‌آموزندۀ مردمان در گرامی‌داشت شایسته‌تر است.

شکل سؤال 1
پاسخ

الف) تعیین اسم فاعل، اسم مبالغه و اسم تفضیل

حدیث ۱:

  • اسم فاعل: «اَلْمُتَواضِعِ» (از مصدر تَواضُع، بر وزن مُتَفاعِل) و «اَلْمُتَکَبِّرِ» (از مصدر تَکَبُّر، بر وزن مُتَفَعِّل)
  • اسم مبالغه: «اَلْجَبّارِ» (بر وزن فَعّال، برای بیان زیادی کار)
  • اسم تفضیل: در این حدیث وجود ندارد.

حدیث ۲:

  • اسم فاعل: «مُعَلِّمُ» (از مصدر تَعلیم)، «مُؤَدِّبُها» (از مصدر تَأدیب)، «مُعَلِّمِ» و «مُؤَدِّبِهِم» (در پایان حدیث)
  • اسم مبالغه: در این حدیث وجود ندارد.
  • اسم تفضیل: «أَحَقُّ» (بر وزن أَفْعَلُ، به معنای «شایسته‌تر»)

\[\text{نتیجه: اسم فاعل: المتواضع، المتکبر، معلم، مؤدب، مُعَلِّم، مُؤَدِّبهم | اسم مبالغه: الجبار | اسم تفضیل: أحقُّ}\]

ب) محل اعرابی کلمه‌های زیرخط‌دار

حدیث ۱:

  • «السَّهلِ» در «فی السَّهلِ»: اسم مجرور به حرف جر «فی» است و محلّ آن جرّ است.
  • «الحِکمَةُ» در «فَکَذٰلِکَ الحِکمَةُ تَعمُرُ»: فاعل است و مرفوع است.
  • «التَّواضُعَ» در «جَعَلَ التَّواضُعَ آلَةَ العَقلِ»: مفعول به اول است و منصوب است.
  • «الجَهلِ» در «مِن آلَةِ الجَهلِ»: مضاف‌الیه است و مجرور است.

حدیث ۲:

  • «نَفسَهُ» در «نَصَبَ نَفسَهُ»: مفعول به است و منصوب است.
  • «نَفسِهِ» در «تَعلیمِ نَفسِهِ»: مضاف‌الیه است و مجرور است.
  • «بِالإجلالِ» در «أَحَقُّ بِالإجلالِ»: جار و مجرور است و محلّ آن جرّ است.
  • «أَحَقُّ» در «مُعَلِّمُ نَفسِهِ... أَحَقُّ»: خبر است و مرفوع است.
  • «نَفسِهِ» در «مُعَلِّمُ نَفسِهِ»: مضاف‌الیه است و مجرور است.
  • «النّاسِ» در «مُعَلِّمِ النّاسِ»: مضاف‌الیه است و مجرور است.
فعالیت‌های این فصل
همه فعالیت‌های «الدَّرْسُ الرّابِعُ» اینجاست.
صفحه ۵۹