[ اِ نُ نیَ ] (اِخ) یحیی بن علی بن یوسف مسوفی. مولد او بقرطبه و غانیه مادر وی از خاندان یوسف بن تاشفین است. پدر وی ظاهراً در دربار مرابطین مکانتی داشته است. خود او از دست علی بن یوسف بن تاشفین سلطان مرابطی فرمانروای قسمت غربی اندلس بود و در سال ۵۲۰ و ۵۳۸ هـ .ق . با الفونسو پادشاه ارغون مقابله کرد و سپاه او را بشکست و آنگاه که مسلمین اندلس به پیشوائی ابوالقاسم احمد و قاضی ابن حمدین قرطبی و ابوالحکم بن حسون مالقی و مستنصربن هود سرقسطی بر مرابطین طغیان کردند ابن غانیه در اشبیلیه دفاعی سخت کرد و در ۵۳۱ قرطبه را از ابن حمدین همدست الفونسو بازستد و در سال ۵۴۰ در مقابل آلفونسو بقلعهٔ قرطبه پناهیده و عاقبت از اطاعت پادشاه قشتاله ناگزیر گشت لکن آنگاه که سپاه موحدین باسپانیا رسید قرطبه و قرمونه را واگذار کرد و در مقابل حکومت شهر جیان را بدو دادند (۵۴۳) و در همان سال بغرناطه رفته و بدانجا درگذشت. محمد برادر یحیی حاکم جزائر بلیره از دست مرابطین بود و اولاد او تا ۵۸۰ این جزائر را در تحت حکومت مرابطین نگاه داشتند و تا ۶۳۳ با موحدین در کشمکش بودند.