[ اِ نُ بَ طو طَ ] (اِخ) ابوعبداللََّه محمدبن عبداللََّه بن محمدبن ابراهیم طنجی (۷۰۳-۷۷۹ هـ .ق .). رحّاله و عالم جغرافیائی مشهور. مولد او شهر طنجه، از سال ۷۲۵ بسفرهای خویش آغاز کرده است. سفر اول او از شمال افریقیه و مصر علیا و شام و فلسطین و از آنجا بمکه و عراق عرب و ایران بوده و در سفر دوم بزیارت خانه رفته و در آنجا دو سال مجاور مانده است (۷۲۹ و ۷۳۰) و بسفر سیم بجنوب عربستان و مشرق افریقیه و خلیج فارس و تنگهٔ هرمز و مکه و سوریه و آسیةالصغری و شبه جزیرهٔ قرم (کریمه) و قسطنطنیه و اتل (ولگا) و خوارزم و بخارا و افغانستان و دهلی و جزایر ذیبةالمهل ، و از راه سرندیب به بنگاله و هندوچین و چین تا شهر کانتن و از جزیرهٔ سمطره (سوماترا) بعربستان بازگشته و در محرم ۷۴۸ در ظفار از کشتی فرود آمده. و در این سفر دو سال در دهلی و یک سال و نیم در جزایر ذیبةالمهل شغل قضا رانده است. و در سفر چهارم از مصر بمکه و از مکه باز بشمال افریقیه و به سال ۷۵۰ بشهر فاس شده و دیری اقامت گزیده آنگاه رهسپار اندلس گشته و شهر غرناطه را دیدار کرده و در سنهٔ ۷۵۳-۷۵۴ بسیاحت سودان پرداخته و تا شهر تُنبکتو و ماله رسیده و از آنجا بمراکش بازگشته است و سیاحت نامهٔ خود را که مشهور برحلهٔ ابن بطوطه و مسمی به تحفةالنظار و غرایب الامصار است، به محمدبن محمدبن جزی داده و او آن کتاب را در ۷۵۷ تنقیح و تلخیص کرده است. و ابن خلدون مورخ و حکیم معروف در مقدمهٔ کتاب تاریخ خویش مینویسد که ابن بطوطه را بیست سال پس از سیاحتهای او بمغرب دیده است.