[ اِ ] (اِخ) نام سنجاق مرکزی و یکی از سنجاقهای پنجگانه ای است که ولایت آیدین را تشکیل می کنند. حدود این قطعه از طرف مغرب بخلیج ازمیر و بحرالجزائر و از جانب شمال و مشرق به صاروخان و از جهت جنوب هم بسنجاق آیدین میرسد. نصف ساحل ولایت آیدین یعنی نقاط قریب بسواحلی که از حدود سنجاق بیغا تا دماغهٔ مقابل باسیسام امتداد یافته با تمام حوضه مندرس کوچک، جزو سنجاق مذکور است. اراضی این سنجاق از زیباترین اراضی ترکیه میباشد و دشت های بسیار حاصلخیز و کوههای مستور بجنگلها و باغ های بسیار دارد. محصولات آنجا فراوان است از جمله: پنبه، انگور، انجیر، زیتون، تریاک، ذخایر گوناکون و میوه های متنوع و غیره. (قاموس الاعلام ترکی). و رجوع به آیدین شود. || شهری است در آسیای صغیر (اناطولی) واقع در رأس شرقی خلیجی در بحر متوسط که بهمین نام خوانده شود. ازمیر در دامنهٔ کوه باگُس بمسافت ۴۳۰ هزارگزی جنوب غربی قسطنطنیه واقع است و آن لنگرگاهی است که تجارت آن رونق دارد و از ازمنهٔ قدیمه از لحاظ تجارت و صناعت و علوم فلسفیه مشهور و به «ازمیرالمحبوبه» و «درةالشرق» و «اکلیل یونیة» و «عین الاناطول» و «دَنّ الذهب» و «الامیرة» و «رائحةالجنة» ملقب بوده است و مقر تجارت آسیای صغیر و بین النهرین و ارمینیه و فارس بوده است و بدانجا مسلمین و غیر آنان را مکاتب و مدارسی است و نیز جوامع و کلیساها و دیرها و جراید بترکی و فرانسوی و یونانی و ارمنی و غیرها دارد. و در نام مؤسس آن اختلاف است بعض مورخین گفته اند که امیره افسیسنه سمیرنا آنرا بنیاد نهاد و برخی گویند که بانی آن طنطال ملک لیدی بوده و گروهی گویند بناکنندهٔ آن ایونیین باشند و سپس در ملک پادشاه پرگاموس و آنگاه بتصرف رومیان درآمد و در قرون وسطی ازمیر بدست اشراف رودس افتاد و سپس ترکان آنرا محاصره کردند و تکش سلجوقی به سال ۴۷۷ هـ . ق. از قیاصره بستد و بعد قوای بحری قسطنطنیه آنرا محاصره کرد و مجدداً تحت سلطه یونیین درآمد و عثمانیان به سال ۷۳۳ در ایام سلطان اورخان آنرا تصرف کردند و مسیحیان پس از ۱۲ سال باز پس گرفتند و سپس تیمورلنگ بسال ۸۰۵ آنرا بگشاد و ترک گفت و سلطان مرادخان ثانی به سال ۸۲۸ آن شهر را تسخیر کرد و تاکنون در تصرف ترکان باقی است. رجوع بضمیمهٔ معجم البلدان و قاموس الاعلام ترکی شود. سمرنا. (عیون الانباء ج ۱ ص ۷۸ س ۸). اسمرینا. یزمیر. (ابن بطوطه). رجوع بحبیب السیر جزو ۳ از ج ۳ ص ۱۶۵ و ایران باستان ص ۱۲۶۴ و فرهنگ ایران باستان تألیف پورداود ص ۱۱۳ و یسنا ص ۹۳ و رجوع به ازمیرنا شود.