[ اَ ] (اِخ) ربةالنوع معروف یونانیان و رومیان و یکی از جملهٔ دوازده رب النوع است و اگرچه این ارطامیس زیبا ساده و صیاد یونانیان بود، ولی به عشتاروت ربةالنوع سریانیان شباهت داشت و چنان مینماید که او را با رسوم ناپاک و اسرار سحریه پرستش میکردند. (اعمال رسولان ۱۹: ۲۴ و ۲۷) و در اساطیر معروف بود که تمثال او از مشتری افتاده است. اما خود بت چوبی بود که بالای آن پهن و پائین وی باریک و صورت حیوانات مختلفه بر آن منقش گشته از کمر ببالا وی را پستانهای متعدد بود و تاج کنگره داری بر سر و دستهای وی را هر یک بر عصائی قرار داده بودند و بسیار قدیم و کثیرالاحترام بود. جلال و مباهات افسس در هیکل این خدای مؤنث که یکی از عجایب هفتگانهٔ دنیا خوانده شده، بوده است و ۱۲۵ ذرع طول و ۶۴ ذرع عرض داشت و ۱۲۷ ستون مرمر سفید ایونی هیجده ذرعی در آن نصب کرده بودند. خزائن وی را بهائی نبود و در ظرف مدت ۲۲۰ سال ساخته شده بود و در سالی که اسکندر کبیر تولد یافت یعنی در ۳۵۶ ق. م. ارسطرطس نامی محض اشتهار اسم خود، هیکل اولین را سوزانید، لکن بار دیگر آنرا بطور مذکور بنا کرده بیش از پیش زینت دادند. (رسالهٔ اول قرنتیان ۳: ۹-۷، رسالهٔ افسسیان ۲: ۱۹-۲۲). هیاکل سیمین ارطامیس را که دیمتریوس (اعمال رسولان ۱۹:۲۴) و غیره میساختند بعید نیست که نمونهٔ تمثالهای کوچک آن هیکل بوده است که برای استعمال و تذکره در خانه ها و فروختن بمسافران میساختند. هیکل مذکور شبیه مجسمهٔ ارطامیس منقوش است و بعضی دیگر به اسم یونانی منقوش است. (اعمال رسولان ۱۹: ۲۸ و ۳۴ و ۳۵) و بر سکه های دیگر نیز همان کلمات که لوقا ترجمه کرده یعنی ایلچی و پرستندهٔ ارطامیس، منقوش است و بعضی دیگر به اسم و رسم سر نرون امپراطور مسکوک است و احتمال میرود که اینها را در زمانی که پولس در آن جا بوده، سکه کرده باشند. (قاموس کتاب مقدس). ارطامیس (آرتمیس) ربةالنوع با دیان رومی مطابق است. و رجوع به دیان شود.