[ اِ بِ ] (اِخ) شهری است نزدیک موصل. (منتهی الارب). قلعهٔ حصین و شهریست بزرگ در فضائی وسیع و دارای خندقی عمیق است و سوری دارد و آن بر تلّی بلند از خاک واقع است و در آن بازارها و منازل رعایا و مسجد جامع است و شبیه بقلعهٔ حلب است و بین زابین واقع و از اعمال موصل محسوب میشود و بین آندو مسافت دو روز راه است و یاقوت گوید در ربض این قلعه در عصر ما شهر بزرگ و عریض و طویلی است که امیرمظفرالدین کوکبری بن زین الدین کوچک علی بعمارت آن و بناء سور و ساختن بازارها و قیساریه ها اقدام کرده است و او بدانجا مقیم شد و با ملوک مقاومت ورزید و شأنی حاصل کرد و غرباء نزد او شدند و بسیاری بدانجا مقیم شدند و بدین وجه شهر بزرگ گردید و گروهی از اهل علم و حدیث بدان منسوبند از جمله ابواحمد القاسم بن المظفر الشهرزوری الشیبانی الاربلی. (معجم البلدان). دمشقی گوید: اربل، حصنی است عظیم و پیشتر از بلاد سواد محسوب میشد و سپس بموصل ضمیمه شد و آنگاه مستقل و ملکی قائم بخود گردید و آنرا حصون منیعه است. و اکراد در آن سکونت دارند و بین زابین واقع شده است. (نخبةالدهر ص ۹۶ و ۱۹۰ و ۲۵۵). و رجوع به ذیل جامع التواریخ حافظ ابرو ص ۱۰۳ و عیون الانباء ج ۲ ص ۱۷ و ۱۸۲ و روضات الجنات ص ۳۹۶ و تاریخ مغول ص ۱۱۵، ۱۳۰، ۱۴۲، ۱۴۳، ۱۴۴ ، ۱۴۵، ۱۸۲، ۲۲۱، ۲۶۰، ۲۷۱، ۳۴۲، ۴۸۰ و قاموس الاعلام ترکی شود.