[ اَ ] (اِخ) (کلمهٔ گرجی است بمعنی قلعهٔ جدید) نام شهریست حصین در روسیهٔ آسیا، موقع آن بین ۴۱ درجه و ۵۵ دقیقهٔ عرض شمالی و ۴۰ درجه و ۴۵ دقیقه طول شرقی، در جبال کلیدر است بر کنار بسخو که در نهر کور میریزد، و آن بمسافت ۱۸۱ هزارگزی شمال شرقی ارزالروم و ۹۵ میلی مغرب تفلیس است و ۱۳۳۰۰ تن سکنه دارد که ثلث آن ارمنی باشند و در آن کارخانه های اسلحه سازی و غیره است و تجارت آن سابقاً رونق بسیار داشت و اکنون از اهمیت آن کاسته است و فقط تجارت مواشی و پوست و پیه و شمع رونقی دارد. و در قلعهٔ آن مسجد جامع جلیل و جمیلی است که احمدپاشا بهیئت جامع اجیا صوفیهٔ قسطنطنیه کرده است و آن دارای مدرسه ایست علوم عالیه را و کتابخانه ای با کتب شرقیهٔ بسیار. ارتفاع اخیسخا ۷۷۶۰ قدم از سطح دریا و سرمای آن بسیار است. این شهر عاصمهٔ مقاطعهٔ ایسا اباتاغوی گرجیه بود و پس از مائهٔ شانزدهم میلادی عاصمهٔ گرجستان ترکیه شد و بسال ۱۲۴۴ هـ . ق. روسها آنرا تصرف کردند. || نیز ایالتی است که سابقاً قسمی از بلاد ارمینیه و گرجستان ترکیه بود سپس جزئی از آن تحت استیلاء روسها درآمد و آن دارای هوائی نیک و کوههای بسیار است و امم مختلفه از اکراد و گرجیان و ترکان در آن سکونت دارند. (ضمیمهٔ معجم البلدان).