[ لِ صِ رِدْ دی ] (اِخ) آل سبکتکین. غزنویان (۳۵۱ -۵۸۲ هـ .ق .). آلبتکین غلامی ترک از جانب عبدالملک بفرماندهی لشکر مقیم خراسان منصوب شد و پس از عبدالملک در ۳۵۱ از این منصب معزول گردید و بمقر پیشین خویش یعنی شهر غزنه بازگشت و غزنه را تسخیر کرد ولی بزودی وفات یافت و در ۳۵۲ اسحاق پسر او جای پدر گرفت و او در ۳۵۵ بمرد و بلکاتکین غلام البتکین از ۳۵۵ تا ۳۶۲ امارت کرد و پس از او پیری از ۳۶۲ تا ۳۶۶ فرمان راند، پس از او سبکتکین غلام دیگر البتکین به مقام امارت رسید و او مؤسس واقعی سلسلهٔ غزنوی است، سبکتکین قلمرو خویش را از طرف مشرق و مغرب بسط داد یعنی از جانب هندوستان قبائل رجپوت را مغلوب و شهر پیشاور را تسخیر کرد و۳۸۴ نوح سامانی حکومت خراسان را باو داد. سبکتکین در مدت امارت خویش با اینکه در اواخر از حیث اقتدار بر سامانیان برتری داشت لیکن صورةً از راه احتیاط اظهار تبعیت آنان میکرد، پس از اینکه در ۳۸۷ سبکتکین وفات کرد پسرش محمود جانشین او شد و او یکی از بزرگترین سلاطین اسلام است، در اول امر اسماعیل برادر کوچک خود را عزل کرد و مستقیماً از جانب خلیفه حکومت خراسان و غزنه بدو تفویض شد و پس از صلح با خوانین ایلک خانی بهندوستان تاخت و دامنهٔ لشکرکشیهای خود را تا حدود کشمیر و پنجاب بسط داد و در سال ۴۰۸ بلاد قنوج و مُترا را گرفت و سومنات را در ۴۱۵ غارت کرد. علاوه بر فتوحات هندوستان بلاد غور و مرغاب علیا را ضمیمهٔ قلمرو خویش ساخت و ماوراءالنهر را با بخارا و سمرقند دو پایتخت آن بگرفت ولی ترکمانان سلجوقی که بظاهر اطاعت غزنویان میکردند در زمان او قوت گرفتند، پس از مراجعت از سفری که بداخلهٔ ممالک خلفا کرد اصفهان را از دیالمه منتزع ساخت و در ۴۲۱ در غزنه درگذشت. تشویق او از علم و ادب نهایت مشهور است و بزرگترین شعرای فارسی چون فردوسی و عنصری و فرخی و امثال آنان در عصر محمود و در کنف حمایت او تربیت شدند. و از اولاد و نبیرگان او پادشاهان ذیل میباشند: محمد، جلال الدوله ۴۲۱ مسعود اول، الناصر لدین اللََّه که در جنگی با سلاجقه شکست یافت ۴۳۲ مودود، شهاب الدوله ۴۴۰ مسعود ثانی ۴۴۰ علی ابوالحسن، بهاءالدوله ۴۴۰ عبدالرشید، عزالدوله ۴۴۰ فرخزاد، جمال الدوله ۴۴۴ ابراهیم، ظهیرالدوله ۴۵۱ مسعود ثالث، علاءالدوله ۴۹۲ شیرزاد، کمال الدوله ۵۰۸ ارسلان، سلطان الدوله ۵۰۹ بهرامشاه، یمین الدوله ۵۱۲ خسروشاه، معزالدوله ۵۴۷ خسرو ملک، تاج الدوله ۵۵۵-۵۸۲ و این سلسله را غوریان برانداختند. (نقل به اختصار از طبقات سلاطین اسلام استانلی لین پول).