[ اَ مَ ] (اِخ) ابن محمدبن جعفربن مختار الواسطی النحوی العدل. مکنی به ابوعلی. برادرزادهٔ ابوالفتح محمدبن محمدبن جعفربن مختار نحوی. وفات وی پس از سال ۵۰۰ هـ . ق. بود و او را بواسط بازماندگان است. وی نحو از ابوغالب بن بشران فرا گرفت. و منزل او مألف اهل علم و خود او از شهود معدلین بود. و در محلهٔ مشرعة التنانیر بواسط شغل آسیابانی داشت. یاقوت گوید ابوعبداللََّه محمدبن سعدبن الحجاج الدبیثی مرا روایت کرد از عبدالوهاب بن غالب و او از شریف ابوالعلاءبن التقی، که بسالی لشکری از اعاجم بواسط درآمدند و پاره ای از شهر بغارتیدند که دکان شیخ ابوعلی بن مختار نیز از آن جمله بود و در خانهٔ او منزل گزیدند شریف گوید من با احمد نزد آنان رفتیم و خواهش کردیم که بخشی از غارتی های دکان او را بوی واپس دهند و ایشان نپذیرفتند و از نزد آنان بیرون شدیم و احمد این بیت بخواند: تذکرت ما بین العذیب و بارق مجر عوالینا و مجری السوابق. پس روی با من کرد و گفت عامل در ظرف بدین بیت چه باشد گفتم ای خواجه با حالی که تو در آنی چه جای سؤال از نحو و بحث در آن است گفت: پسرک من از اندوه بردن من چه خیزد. و حافظ ابوطاهر احمدبن محمد سلفی گوید که شیخ ابوعلی احمد بن محمدبن مختار المعدل بواسط این شعر خویش مرا بخواند: کم جاهل متواضع ستر التواضع جهله و ممیز فی علمه هدم التکبر فضله فدع التکبر ماحیی -ت ولا تصاحب اهله فالکبر عیب للفتی ابداً یقبح فعله. و هم این اشعار انشاد کرد: ما هذه الدنیا بدار مسرة فتخوّفی مکراً لها و خداعا بینا الفتی فیها یسر بنفسه و بماله یستمتع استمتاعا حتی سقته من المنیة شربة و حمته منها بعد ذاک رضاعا فغدا بما کسبت یداه رهینة لا یستطیع لما عراه دفاعا لوکان ینطق قال من تحت الثری فلیحسن العمل الفتی ما اسطاعا. رجوع به معجم الادباء ج ۲ ص ۱۱۳ شود.