[ اُ بَ ی ی ] (اِخ) ابن کعب بن قیس بن عبیدبن زیدبن معاویةبن عمروبن مالک بن النجار الأنصاری النجاری. مکنی به ابوالمنذر و ابوالطفیل و ملقب به سیّدالقراء. یکی از صحابهٔ کبار و از اصحاب عقبهٔ ثانیة و از کُتّابِ وحی. او بدر و دیگر مشاهد را دریافته است و رسول صلی اللََّه علیه و آله بدو فرمود: لیهنئک العلم اباالمنذر. و نیز فرمود: انّ اللََّه امرنی ان اقرء علیک. و عمرو بدو سیدالمسلمین می گفت و گویند رسول صلوات اللََّه علیه نیز بدو این خطاب میکرد. و ائمهٔ احادیث او را در صحاح آورده اند و مسروق او را یکی از شش تن اصحاب فتیا میشمارد. واقدی گوید: او نخستین کس است که برای رسول اکرم کتابت کرد و هم اوست اوّل کس که در آخر نامه ها «کَتَبَ فلان بن فلان» را در عرب مرسوم داشت و از اصحاب رسول عمر و ابوایوب و عبادةبن الصامت و سهل بن سعد و ابوموسی و ابن عباس و ابوهریره و انس و سلیمان بن صرد و جز آنان از او روایت کرده اند و وفات او را به سال ۱۹ و ۲۰ و ۲۲ هـ . ق. گفته اند و در آن وقت عمر گفت امروز سیّد مسلمانان بمرد. و بعضی گفته اند مرگ او به روزگار خلافت عثمان در سال ۳۰ هـ . ق. بود و شهاب الدین ابوالفضل احمدبن علی بن محمد معروف به ابن حجر عسقلانی در کتاب الاصابة فی تمییزالصحابة گوید: قول اخیر اثبت اقوال است. و پسر او طفیل اُبَیّ نیز از پدر خویش روایت کند. و اُبَیّ پیش از زیدبن ثابت به کتابت وحی مأمور گردید. و حاجی خلیفه نسخهٔ بزرگی از تفسیر بدو نسبت می کند و می گوید آنرا ابوجعفر رازی از ربیع بن انس و ربیع از ابی العالیه و او از ابی بن کعب روایت کند و این اسنادی صحیح است و ابیّ یکی از چهار کس است که قرآن را گرد کردند بزمان رسول صلوات اللََّه علیه.