جواب فعالیت صفحه ۱۸ هندسه (1)

بازگشت به صفحه کتاب

هندسه (1)

هندسه (1) | درس دوم : استدلال

صفحه ۱۸
سؤال 1

به استدلال‌هایی که دو دانش‌آموز برای مسئلهٔ زیر ارائه داده‌اند، دقت کنید و در مورد میزان اعتبار هریک از آنها گفت‌وگو کنید.

مسئله : مجموع زاویه‌های داخلی هر چهارضلعی محدب ۳۶۰° است.

پژمان : در تمام چهارضلعی‌های مربع، مستطیل، لوزی و متوازی‌الاضلاع با توجه به اینکه زاویه‌های مجاور مکمل یکدیگرند به سادگی ثابت می‌شود که مجموع زوایای داخلی آنها ۳۶۰° است. بنابراین مجموع زوایای داخلی هر چهارضلعی محدب ۳۶۰° است.

پیمان : می‌دانیم مجموع زوایای داخلی هر مثلث ۱۸۰° است. یک چهارضلعی دلخواه مانند ABCD در شکل مقابل را در نظر می‌گیریم و دو رأس مقابل آن، مثلاً D و B را به هم وصل می‌کنیم.
مجموع زاویه‌های داخلی چهارضلعی ABCD با مجموع زاویه‌های داخلی دو مثلث \(\triangle BCD\) و \(\triangle ABD\) برابر است؛ بنابراین مجموع زاویه‌های داخلی چهارضلعی ABCD برابر است با ۳۶۰°.

پیمان ادعا می‌کند که با این استدلال ثابت می‌شود که مجموع زاویه‌های داخلی هر چهارضلعی برابر ۳۶۰° است. آیا به نظر شما این ادعای او درست است؟

شکل سؤال 1
پاسخ

ابتدا باید بین دو استدلال تفاوت گذاشت.

استدلال پژمان: او چند نوع خاص از چهارضلعی (مربع، مستطیل، لوزی و متوازی‌الاضلاع) را بررسی کرده و دیده که مجموع زاویه‌هایشان ۳۶۰° است. سپس از این چند حالت، نتیجه‌ای کلی برای همهٔ چهارضلعی‌های محدب گرفته است. این استدلال درست نیست، چون بررسی چند حالت خاص، همهٔ چهارضلعی‌های محدب را پوشش نمی‌دهد. مثلاً یک چهارضلعی محدب دلخواه مانند ABCD را نمی‌توان با «زاویه‌های مجاور مکمل» بررسی کرد، زیرا در آن زاویه‌های مجاور لزوماً مکمل نیستند.

استدلال پیمان: او یک چهارضلعی دلخواه ABCD را در نظر گرفته و قطر BD را رسم کرده است. چهارضلعی به دو مثلث ABD و BCD تقسیم می‌شود. مجموع زاویه‌های هر مثلث ۱۸۰° است، پس مجموع زاویه‌های دو مثلث، یعنی ۳۶۰°، برابر مجموع زاویه‌های چهارضلعی است. چون ABCD دلخواه بود، این استدلال برای هر چهارضلعی محدب معتبر است.

نتیجه: ادعای پیمان درست است و استدلال او برای همهٔ چهارضلعی‌های محدب کافی است، اما استدلال پژمان فقط برای چند نوع خاص معتبر است و نمی‌تواند حکم کلی را ثابت کند.

فعالیت‌های این فصل
همه فعالیت‌های «فصل ۱ : ترسیم‌های هندسی و استدلال» اینجاست.

فعالیت

|

صفحه ۱۰

فعالیت (برای مراحل زیر از خط‌کش و پرگار استفاده کنید.) ۱ـ نقطه‌ای مانند O را در صفحه در نظر بگیرید و نقاطی را مشخص کنید که فاصلهٔ یکسانی از نقطهٔ O دارند. (مثلاً همهٔ نقاطی که فاصل…

جواب فعالیت صفحه ۱۰ هندسه (1)

کار در کلاس

|

صفحه ۱۱

کار در کلاس ۱ـ دو نقطه مانند A و B را به فاصلهٔ ۳ سانتی‌متر از هم در نظر بگیرید. نقاطی را بیابید که فاصلهٔ‌شان از A، ۲ و از B، ۲/۵ سانتی‌متر باشد. ۲ـ توضیح دهید که چگونه می‌توان مث…

جواب کار در کلاس صفحه ۱۱ هندسه (1)

فعالیت

|

صفحه ۱۱

فعالیت ۱ـ زاویهٔ xOy و نیم‌خط Oz را نیم‌ساز آن در نظر بگیرید. فرض کنید نقطهٔ A نقطه‌ای دلخواه روی Oz باشد. ثابت کنید که فاصلهٔ نقطهٔ A از دو ضلع زاویهٔ xOy یکسان است. (یعنی اگر از…

جواب فعالیت صفحه ۱۱ هندسه (1)

بدون عنوان

|

صفحه ۱۲

۲ـ زاویهٔ و نقطهٔ را چنان در نظر می‌گیریم که فاصلهٔ نقطهٔ از نیم‌خط‌های و باهم برابر باشد. نشان دهید که نقطهٔ روی نیمساز زاویهٔ قرار دارد. (راهنمایی: پاره‌خط ، و دو عمود از نقطهٔ ب…

جواب بدون عنوان صفحه ۱۲ هندسه (1)

فعالیت

|

صفحه ۱۲

فعالیت ۱ـ زاویهٔ را در نظر بگیرید. دهانهٔ پرگار را کمی باز کنید و به مرکز کمانی بزنید تا نیم‌خط‌های و را به ترتیب در نقاط و قطع کند. ـ طول پاره‌خط‌های و نسبت به هم چگونه‌اند؟ چرا؟…

جواب فعالیت صفحه ۱۲ هندسه (1)

کاربرد کلاس

|

صفحه ۱۲

کاربرد کلاس روش رسم نیمساز یک زاویه را توضیح دهید.

جواب کاربرد کلاس صفحه ۱۲ هندسه (1)

فعالیت

|

صفحه ۱۳

فعالیت ۱ــ پاره‌خط و عمودمنصف آن را مانند شکل مقابل در نظر بگیرید و فرض کنید نقطه‌ای روی عمودمنصف باشد. نشان دهید نقطهٔ از دو سر پاره‌خط به یک فاصله است.

جواب فعالیت صفحه ۱۳ هندسه (1)

بدون عنوان

|

صفحه ۱۳

۲ــ پاره‌خط و نقطهٔ را به‌گونه‌ای در نظر بگیرید که نقطهٔ از و به یک فاصله باشد (یعنی ) نشان دهید روی عمودمنصف قرار دارد. (راهنمایی: از نقطهٔ به و و به وسط پاره‌خط وصل کنید و نشان د…

جواب بدون عنوان صفحه ۱۳ هندسه (1)

فعالیت

|

صفحه ۱۳

فعالیت ۱ــ یک نقطه را در صفحه در نظر بگیرید و خطی بکشید که از آن نقطه عبور کند. چند خط متمایز می‌توانید رسم کنید که از نقطه موردنظر بگذرند؟ ۲ــ دو نقطه را در یک صفحه در نظر بگیرید…

جواب فعالیت صفحه ۱۳ هندسه (1)

فعالیت

|

صفحه ۱۴

فعالیت پاره‌خط AB را مانند شکل مقابل در نظر بگیرید. ۱ــ دهانهٔ پرگار را بیش از نصف طول AB باز کنید و یک بار از نقطهٔ A و بار دیگر با همان اندازه از نقطهٔ B کمان بزنید تا یکدیگر را…

جواب فعالیت صفحه ۱۴ هندسه (1)

کاربرد در کلاس

|

صفحه ۱۴

کاربرد در کلاس مراحل رسم عمودمنصف یک پاره‌خط را توضیح دهید.

جواب کاربرد در کلاس صفحه ۱۴ هندسه (1)

فعالیت

|

صفحه ۱۴

فعالیت رسم خط عمود بر یک خط، از نقطه‌ای روی آن خط d و نقطهٔ M را روی آن، مانند شکل مقابل در نظر بگیرید. می‌خواهیم خطی بکشیم که از M بگذرد و بر d عمود باشد. ۱ــ به کمک پرگار چگونه م…

جواب فعالیت صفحه ۱۴ هندسه (1)

کاربرد در کلاس

|

صفحه ۱۴

کاربرد در کلاس مراحل رسم خط عمود بر یک خط از نقطه‌ای روی آن را توضیح دهید.

جواب کاربرد در کلاس صفحه ۱۴ هندسه (1)

فعالیت

|

صفحه ۱۵

فعالیت رسم خط عمود بر یک خط، از نقطه‌ای غیر واقع بر آن خط d و نقطهٔ T را که غیر واقع بر آن است، مانند شکل مقابل در نظر بگیرید. می‌خواهیم خطی بکشیم که از T بگذرد و بر خط d عمود باشد…

جواب فعالیت صفحه ۱۵ هندسه (1)

کار در کلاس

|

صفحه ۱۵

کار در کلاس روش رسم خط عمود بر یک خط از نقطه‌ای غیرواقع بر آن را توضیح دهید.

جواب کار در کلاس صفحه ۱۵ هندسه (1)

فعالیت

|

صفحه ۱۵

فعالیت رسم خط موازی با خط داده شده از یک نقطهٔ غیرواقع بر آن خط d و نقطهٔ T مانند شکل مقابل داده شده‌اند. می‌خواهیم خطی رسم کنیم که از نقطهٔ T بگذرد و با خط d موازی باشد. ۱ــ خط d۱…

جواب فعالیت صفحه ۱۵ هندسه (1)

کار در کلاس

|

صفحه ۱۵

کار در کلاس روش رسم خط موازی با یک خط از نقطه‌ای غیرواقع بر آن را توضیح دهید.

جواب کار در کلاس صفحه ۱۵ هندسه (1)

تمرین

|

صفحه ۱۵

تمرین ۱ــ فرض کنیم هر چهار ضلعی که قطرهایش منصف هم باشند، متوازی‌الاضلاع است. متوازی‌الاضلاعی رسم کنید که طول قطرهای آن ۴ و ۷ باشد. چند متوازی‌الاضلاع به طول قطرهای ۴ و ۷ می‌توان ر…

جواب تمرین صفحه ۱۵ هندسه (1)

فعالیت

|

صفحه ۱۸

فعالیت به استدلال‌هایی که دو دانش‌آموز برای مسئلهٔ زیر ارائه داده‌اند، دقت کنید و در مورد میزان اعتبار هریک از آنها گفت‌وگو کنید. مسئله : مجموع زاویه‌های داخلی هر چهارضلعی محدب ۳۶۰…

در حال مشاهده

استدلال

|

صفحه ۱۸

مثال : می‌دانیم که هر نقطهٔ روی عمود‌منصف یک پاره‌خط از دو سرِ آن پاره‌خط به یک فاصله است و هر نقطه که از دو سر یک پاره‌خط به یک فاصله باشد، روی عمودمنصف آن پاره‌خط قرار دارد. حال…

جواب استدلال صفحه ۱۸ هندسه (1)

استدلال

|

صفحه ۱۹

مثال : استدلال استنتاجی زیر را کامل کنید و نتیجه بگیرید که سه ارتفاع هر مثلث همرس‌اند. استدلال : مثلث دلخواه ABC را در نظر بگیرید و از هر رأس آن خطی به موازات ضلع مقابل به آن رأس ر…

جواب استدلال صفحه ۱۹ هندسه (1)

استدلال

|

صفحه ۱۹

مثال : می‌دانیم که هر نقطه روی نیمساز یک زاویه از دو ضلع آن زاویه به یک فاصله است و هر نقطه که از دو ضلع یک زاویه به یک فاصله باشد، روی نیمساز آن زاویه قرار دارد. حال با کامل‌کردن…

جواب استدلال صفحه ۱۹ هندسه (1)

فعالیت

|

صفحه ۲۰

فعالیت به مثلث‌های زیر دقت کنید. در سطر اول جدول، نام اضلاع مثلث را به ترتیب از بزرگ به کوچک و در سطر دوم، نام زاویه‌های مثلث را نیز به ترتیب از بزرگ به کوچک بنویسید. | اضلاع | ...…

جواب فعالیت صفحه ۲۰ هندسه (1)

بدون عنوان

|

صفحه ۲۱

اندازهٔ زاویه‌های و نسبت به هم چگونه‌اند؟ مثلث ADC چه نوع مثلثی است؟ اندازهٔ زاویه‌های و نسبت به هم چگونه‌اند؟ زاویهٔ چه نوع زاویه‌ای برای مثلث DBC است؟ اندازهٔ زاویه‌های و نسبت به…

جواب بدون عنوان صفحه ۲۱ هندسه (1)

بدون عنوان

|

صفحه ۲۱

چرا می‌توان این موضوع را دربارهٔ تمام مثلث‌هایی که دو ضلع نابرابر دارند، پذیرفت؟

جواب بدون عنوان صفحه ۲۱ هندسه (1)

بدون عنوان

|

صفحه ۲۴

عکس قضیهٔ ۱: اگر در مثلثی دو زاویه نابرابر باشند، ضلع مقابل به زاویهٔ بزرگ‌تر، بزرگ‌تر است از ضلع روبه‌رو به زاویهٔ کوچک‌تر. برای واضح شدن مسئله و کمک به حل آن، شکل مثلث را رسم می‌…

جواب بدون عنوان صفحه ۲۴ هندسه (1)

بدون عنوان

|

صفحه ۲۵

حدس خود را دربارهٔ درستی یا نادرستی حکم کلی «الف» بنویسید. چگونه می‌توانید درستی حدس خود را ثابت کنید؟

جواب بدون عنوان صفحه ۲۵ هندسه (1)

بدون عنوان

|

صفحه ۲۶

اگر برای یک حکم کلی بتوانیم مثال نقض بیاوریم، درباره‌ٔ درستی یا نادرستی آن حکم چه می‌توان گفت؟ آیا در موارد (پ) و (ت) می‌توانید مثال نقض پیدا کنید؟ آیا اگر در مورد یک حکم کلی نتوان…

جواب بدون عنوان صفحه ۲۶ هندسه (1)

کار در کلاس

|

صفحه ۲۶

کار در کلاس ۱ـ در شکل مقابل نقطه‌ها، رأس‌های یک هفت‌ضلعی منتظم به طول ضلع می‌باشند. فاصلهٔ هر رأس از رأس بعدی برابر و از دومین رأس بعد از آن برابر و از سومین رأس بعد از آن برابر اس…

جواب کار در کلاس صفحه ۲۶ هندسه (1)

تمرین

|

صفحه ۲۶

تمرین ۱ـ می‌دانیم که از یک نقطهٔ خارج از یک خط فقط یک خط به موازات آن می‌توان رسم کرد. حال با برهان خلف ثابت کنید خطی که یکی از دو خط موازی را قطع کند، دیگری را نیز قطع می‌کند. ۲ـ…

جواب تمرین صفحه ۲۶ هندسه (1)
صفحه ۱۸