جواب فعالیت صفحه ۶۵ حسابان 1
بازگشت به صفحه کتابـ در شکل روبهرو نمودارهای دو تابع \(f\) و \(g\) داده شدهاند.
الف) دامنهٔ \(f\) و دامنهٔ \(g\) و ضابطههای \(f\) و \(g\) را بنویسید.
ب) دامنه و ضابطهٔ توابع \(f+g\)، \(f.g\)، \(f-g\) و \(\dfrac{f}{g}\) را به دست آورید.
پ) نمودار \(f+g\) در شکل رسم شده است. توضیح دهید چگونه این نمودار را رسم کردهایم.
ت) توضیح دهید بقیهٔ نمودارهای توابع داده شده در قسمت (ب) را چگونه میتوان رسم کرد.

الف) با توجه به شکل:
- نمودار \(f\) پارهخطی افقی از \(x=-5\) تا \(x=5\) است و نقطههای انتهایی آن توپُر است. پس:
\[D_f=[-5,5]\]
و چون عرض همهٔ نقاط این پارهخط برابر \(3\) است:
\[f(x)=3\]
- نمودار \(g\) پارهخطی از نقطهٔ \((-4,-2)\) تا نقطهٔ \((5,7)\) است. پس:
\[D_g=[-4,5]\]
شیب این خط برابر است با:
\[m=\frac{7-(-2)}{5-(-4)}=\frac{9}{9}=1\]
و عرض از مبدأ آن برابر \(2\) است (در \(x=0\) مقدار \(g\) برابر \(2\) است). پس:
\[g(x)=x+2\]
ب) ابتدا دامنهٔ هر تابع را با قاعدهٔ دامنهٔ اعمال روی توابع بهدست میآوریم:
\[D_{f+g}=D_{f-g}=D_{f.g}=D_f\cap D_g=[-5,5]\cap[-4,5]=[-4,5]\]
\[(f+g)(x)=f(x)+g(x)=3+(x+2)=x+5 \qquad D_{f+g}=[-4,5]\]
\[(f-g)(x)=f(x)-g(x)=3-(x+2)=1-x \qquad D_{f-g}=[-4,5]\]
\[(f\cdot g)(x)=f(x)\cdot g(x)=3(x+2)=3x+6 \qquad D_{f\cdot g}=[-4,5]\]
برای تابع \(\dfrac{f}{g}\) داریم:
\[\left(\frac{f}{g}\right)(x)=\frac{f(x)}{g(x)}=\frac{3}{x+2}\]
\[g(x)=0 \Rightarrow x+2=0 \Rightarrow x=-2\]
\[D_{\frac{f}{g}}=D_f\cap D_g-\{x\mid g(x)=0\}=[-4,5]-\{-2\}\]
پ) برای رسم \(f+g\) از تعریف جمع دو تابع استفاده میکنیم: برای هر \(x\) در دامنهٔ مشترک، عرض نقطهٔ \(f+g\) برابر است با مجموع عرضهای \(f\) و \(g\) در همان \(x\). یعنی:
- در \(x=-4\): \(f(-4)+g(-4)=3+(-2)=1\)، پس نقطهٔ \((-4,1)\) روی \(f+g\) است.
- در \(x=0\): \(f(0)+g(0)=3+2=5\)، پس نقطهٔ \((0,5)\) روی \(f+g\) است.
- در \(x=5\): \(f(5)+g(5)=3+7=10\)، پس نقطهٔ \((5,10)\) روی \(f+g\) است.
این سه نقطه روی یک خط راست قرار میگیرند، زیرا \((f+g)(x)=x+5\). بنابراین نمودار \(f+g\) را با اتصال نقطههای \((-4,1)\) و \((5,10)\) رسم کردهایم، یعنی نمودار \(f+g\) از جمع کردن عرضهای همطول نمودارهای \(f\) و \(g\) بهدست میآید.
ت) برای رسم بقیهٔ نمودارها هم به همین شکل عمل میکنیم:
- نمودار \(f-g\): در هر \(x\) از دامنهٔ مشترک، عرض \(g\) را از عرض \(f\) کم میکنیم. مثلاً در \(x=-4\) مقدار \(3-(-2)=5\) و در \(x=5\) مقدار \(3-7=-4\) است. پس نمودار \(f-g\) خطی روی بازهٔ \([-4,5]\) است که از \((-4,5)\) تا \((5,-4)\) میرود.
- نمودار \(f\cdot g\): در هر \(x\)، عرض \(f\) را در عرض \(g\) ضرب میکنیم. چون \(f(x)=3\)، نمودار \(f\cdot g\) خط \(y=3x+6\) روی بازهٔ \([-4,5]\) است. مثلاً از \((-4,-6)\) تا \((5,21)\).
- نمودار \(\dfrac{f}{g}\): عرض هر نقطه برابر \(\dfrac{3}{x+2}\) است. در \(x=-2\) تابع تعریف نشده است، پس در این نقطه نمودار قطع میشود (خط قائم \(x=-2\) مجانب است). نقطههایی مانند \((-4,1.5)\)، \((0,1.5)\) و \((5,\tfrac{3}{7})\) را محاسبه میکنیم و نمودار را با توجه به آنها رسم میکنیم.
به این ترتیب، برای رسم هر نمودار، ابتدا دامنهٔ مشترک را پیدا میکنیم، سپس در چند نقطه مقدار تابع را حساب میکنیم و نقطهها را به هم وصل میکنیم.

کار در کلاس
|
صفحه ۳۸کار در کلاس
|
صفحه ۴۰کار در کلاس
|
صفحه ۴۰کار در کلاس
|
صفحه ۴۱تمرین
|
صفحه ۴۲کار در کلاس
|
صفحه ۴۵کار در کلاس
|
صفحه ۴۶کار در کلاس
|
صفحه ۴۷فعالیت
|
صفحه ۴۷کار در کلاس
|
صفحه ۴۹فعالیت
|
صفحه ۴۹کار در کلاس
|
صفحه ۵۰بدون عنوان
|
صفحه ۵۱کار در کلاس
|
صفحه ۵۱تمرین
|
صفحه ۵۲فعالیت
|
صفحه ۵۴فعالیت
|
صفحه ۵۵«فعالیت»
|
صفحه ۵۶«کار در کلاس»
|
صفحه ۵۶کار در کلاس
|
صفحه ۵۷فعالیت
|
صفحه ۵۷کار در کلاس
|
صفحه ۵۹کار در کلاس
|
صفحه ۶۰تمرین
|
صفحه ۶۲فعالیت
|
صفحه ۶۳بدون عنوان
|
صفحه ۶۴کار در کلاس
|
صفحه ۶۴فعالیت
|
صفحه ۶۵کار در کلاس
|
صفحه ۶۶فعالیت
|
صفحه ۶۶کار در کلاس
|
صفحه ۶۸کار در کلاس
|
صفحه ۶۸تمرین
|
صفحه ۶۹