هندسه (1) صفحه ۲۴
نوعی از استدالل که در مسائل ریاضی و هندسی کاربرد دارد، برهانغیرمستقیم یا برهان خلف است. بدین صورت که به جای اینکه به طور مستقیماز فرض شروع کنیم و به درستی حکم برسیم، فرض می‌کنیم حکم غلط باشد(یا به عبارتی فرض می‌کنیم، نقیض حکم درست باشد) و به یک تناقض یا بهیک گزاره غلط یا غیرممکن می‌رسیم. در این حالت نتیجه می‌گیریم که فرضغلط بودن حکم نادرست بوده و حکم نمی‌تواند غلط باشد.مثال: از یک نقطه غیر واقع بر خط نمی‌توان بیش از یک عمود بر آن خط رسم کرد.A فرض: نقطه ای مانند A غیر واقع بر خطی مانند d وجود دارد.حکم: از ٔ نقطه A نمی‌توان بیش از یک عمود بر خط d رسم کرد.استدالل: با برهان غیرمستقیم فرض می‌کنیم حکم غلط باشد؛ یعنی فرض می‌کنیم ازٔ نقطه A دو عمود بر خط d رسم کرده ایم که مانند شکل، خط d را در نقاط B و C قطعd B C کرده اند. در این صورت مجموع زوایای داخلی مثلث ABC بزرگ تر از ° ٠٨١ خواهدشد و این غیرممکن است. پس امکان رسم دو عمود از یک ٔ نقطه غیر واقع بر یک خطوجود ندارد؛ یعنی حکم نمی‌تواند غلط باشد.حال می‌خواهیم درستی عکس ٔ قضیه 1 را با برهان غیرمستقیم ثابت کنیم.عکس قضیۀ ١: اگر در مثلثی دو زاویه نابرابر باشند، ضلع مقابل به ٔ زاویهA C بزرگ تر، بزرگ تر است از ضلع روبه رو به ٔ زاویه کوچک تر.برای واضح شدن مسئله و کمک به حل آن، شکل مثلث را رسم می‌کنیم و با استفادهاز آن فرض و حکم را می‌نویسیم.B ∧ B > ∧ A : فرضاثبات: با برهان غیرمستقیم فرض می‌کنیم حکم باشد. AC > بنابراین باید BC : حکمیا .هر دو حالت را جداگانه بررسی می‌کنیم و نشان می‌دهیم هر دو حالت به تناقض منجرمی‌شود.حالت اول: اگر AC < BC باشد، طبق ٔ قضیه ١ باید که با فرضدر تناقض است.حالت دوم: اگر BC = AC باشد، ∆ ABC یک مثلث خواهد بود ومی‌دانیم در این حالت باید ∧ = B ∧ A باشد که در تناقض با فرض است. لذا هر دو حالتAC < BC و BC = AC غیرممکن اند؛ بنابراین AC > BC است و حکم درست است.24

درباره هندسه (1) صفحه ۲۴

این صفحه از کتاب هندسه (1) در «درس دوم : استدلال» از فصل ۱ : ترسیم‌های هندسی و استدلال قرار دارد.

نوعی از استدالل که در مسائل ریاضی و هندسی کاربرد دارد، برهان غیرمستقیم یا برهان خلف است. بدین صورت که به جای اینکه به طور مستقیم از فرض شروع کنیم و به درستی حکم برسیم، فرض میکنیم حکم غلط باشد (یا به عبارتی فرض میکنیم، نقیض حکم درست باشد) و به یک تناقض یا به یک گزاره غلط یا غیرممکن میرسیم. در این حالت نتیجه میگیریم که فرض غلط بودن حکم نادرست بوده و حکم نمیتواند غلط باشد. مثال: از یک نقطه غیر واقع بر خط نمیتوان بیش…