یاخته و بخش های آن

یاخته

• واحد ساختار و عملکرد در جانداران است. 

• یاخته های جانوری از سه بخش هسته ، سیتوپلاسم و غشای یاخته ای تشکیل شده اند. 

• در یاخته های گیاهی به مجموعه هسته، سیتوپلاسم و غشا، پروتوپلاسم می گوییم. ( در یاخته های گیاهی بر روی پروتوپلاست دیواره یاخته ای قرار گرفته است.)

1- هسته:

• شکل اندازه و کار یاخته را مشخص می کند و فعالیت های آن را کنترل می کند

• درون هسته مولکول دنا قرار دارد که اطلاعات لازم برای تعیین صفات است.

• هسته از یک غشای دو لایه داخلی و خارجی از جنس فسفولیپید تشکیل شده و از طریق منافذی با سیتوپلاسم ارتباط دارد 

• درون هسته ساختار کروی شکلی به نام هستک وجود دارد که در تولید رناتن (ریبوزوم) نقش دارد

توجه: یاخته های گیاهی و جانوری می توانند فاقد هسته باشند، مثلا گویچه قرمز در انسان و یاخته آوند آبکش در گیاهان

یادآوری: باکتری ها هسته مشخصی در یاخته های خود ندارند(فاقد پوشش) و به صورت آزاد در سیتوپلاسم قرار گرفته اند.

2- سیتوپلاسم:

• فاصله بین هسته و غشای یاخته را پر می کند

• از اندامک ها و ماده زمینه ای تشکیل شده است

  • ماده ی زمینه ای از آب و مواد دیگر شامل شده

  • اندامک های درون سیتو پلاسم کار های ویژه ای بر عهده دارند

توجه: سلول ها می توانند با توجه به مواد مختلف موجود در سیتوپلاسم خود اختصاصی شوند، مثلا در سیتوپلاسم گویچه های قرمز هموگلوبین فراوان یافت می شود، یا در سیتوپلاسم یاخته های ماهیچه ای اکتین و میوزین فراوانی وجود دارد.

3- غشای یاخته: 

• اطراف یاخته را احاطه کرده و مرز بین درون وبیرون یاخته است.

• نفوذپذیری انتخابی (تراوایی نسبی) دارد: فقط برخی مواد می توانند از آن عبور کنند.

* ترکیبات تشکیل دهنده غشای یاخته ای: 

• لیپید های غشایی: 

فسفولیپید: فراوان ترین و اصلی ترین مولکول سازنده غشا است (اسید های چرب در مرکزیت غشا و فسفات و گلیسرول در دو سطح غشای فسفولیپیدی دیده می شوند 

کلسترول (یاخته های جانوی): در هر دو سمت غشا و در بین فسفولیپید ها مشاهده می شوند

• پروتئین های غشایی: انواعی از پروتئین ها به صورت های مختلف در غشا دیده می شوند

            پروتئین های سطحی: درسطح داخلی یا خارجی دیده می شوند 

پروتئین های سراسری: در هر دو سطح غشا دیده می شوند و ممکن است منفذی برای جابجایی مواد داشته باشند.

• کربوهیدرات های غشایی: به صورت زنجیره های پلی ساکاریدی و فقط در سطح خارجی غشا و متصل به پروتئین و فسفولیپید حضور دارند

            گلیکوپروتئین: کربوهیدرات متصل به پروتئین

            گلیکولیپید: کربوهیدرات متصل به لیپید