پیش گفتار فصل - محدوده علم زیست شناسی

مقدمه پیش نیاز 

جانداران به طور کلی در 5 سلسله دسته بندی می شوند که عبارت اند از:

1- باکتری ها  2- آغازیان   3- قارچ ها     4- گیاهان     5- جانوران

از آن جایی که اکثر مطالب کتاب دهم به بخش جانوران اختصاص دارد؛ به بررسی نحوه تقسیم بندی این سلسله می پردازیم:

* جانوران 

همانطور که در سال نهم آموختید این سلسله از دو شاخه بی مهره و مهره دار تشکیل شده است؛ که جانوران بی مهره آن به شکل زیر طبقه بندی می شوند:

بی مهرگان:

• اسفنج ها

• کیسه تنان: هیدر – شقایق دریایی – عروس دریایی – مرجان ها

• کرم ها: که خود سه زیر مجموعه دیگر دارند

  • کرم های پهن: کرم پلاناریا – کرم برگی شکل (کپلک) – کرم کدو (نواری) – کرم روده سگ

  • کرم های لوله ای: آسکاریس – کرمک – کرم قلاب دار

  • کرم های حلقوی: کرم خاکی – زالو 

• نرم تنان: حلزون – هشت پا – دو کفه ای ها – نرم تن مرکب (ده پا)

• بند پایان : پرجمعیت ترین گروه جانوران کره زمین به شمار می آیند که به دسته های زیر تقسیم بندی می شوند.

  • حشرات : تعداد پاهای حرکتی 6 ؛ (مثل پروانه – زنبور – پشه – مورچه - شته  )

  • عنکبوتیان: تعداد پاهای حرکتی 8 ؛ مثل (عنکبوت – رتیل – عقرب – کنه )

  • سخت پوستان: تعداد پاهای حرکتی 10 ؛ مثل (خرچنگ – میگو – خرخاکی )

  • هزار پایان: تعداد پاهای حرکتی بیش از 10 ؛ مثل ( هزار پا – صد پا)

• خارپوستان: ستاره دریایی – سکه شنی – توتیا

*توجه: با توجه به آن که در میان عامه مردم تمام بندپایان را در دسته حشرات قرار می دهند؛ دانش آموزان رشته تجربی باید هنگام مطالعه این درس توجه زیادی کنند که جانورانی نظیر عنکبوت، ، عقرب، رتیل، کنه، خرخاکی و حتی هزارپا در درسته حشرات قرار ندارند؛ و به طبع ویژگی های عمومی حشرات را نخواهند داشت.

*ویژگی های عمومی حشرات

الف) دستگاه تنفس: تمام حشرات از دستگاه تنفس ویژه ای به نام لوله های نایدیسی برخوردارند که این دستگاه از مستقل از دستگاه گردش مواد فعالیت می کند. (فصل سوم)

ب) دستگاه گردش مواد: در حشرات در این دستگاه ماده ای به نامه همولنف وجود دارد که کار خون، لنف و فضای بین سلولی در بدن انسان را انجام می دهند، این دستگاه فاقد مویرگ بوده و از نوع گردش های مواد باز به شمار می آید. (فصل چهارم)

ج) دستگاه دفع مواد زائد: حشرات مواد زائد نیتروژن دار خود را از طریق لوله های مالپیگی متصل به روده دفع می کنند (فصل پنجم)

د) دستگاه عصبی: از گره های عصبی در هر بند تشکیل شده است (فصل یک از کتاب یازدهم)

ه) دستگاه درون ریز : حشرات ماده ای به نام فرومون ترشح می کنند و از آن برای جفت گیری، تعیین قلمرو و اطلاع از وجود شکارچی بهره می برند. (فصل چهار از کتاب یازدهم)

پروانه مونارک 

مهاجرت دسته جمعی این حشره با مسافت هزاران کیلومتر از مکزیک تا جنوب کانادا و بر عکس رخ می دهد

چگونگی مسیر یابی:

به وسیله بعضی از یاخته های عصبی (نورون) ؛ تشخیص جهت خورشید در آسمان؛ و با استفاده از جهت خورشید؛ تشخیص مقصد (پس در طول روز مهاجرت می کنند و در طول شب توقف دارند)

تعریف علم زیست شناسی: 

        شاخه ای از علوم تجربی است که به بررسی علمی جانداران و فرآیند های زیستی می پردازد.

محدوده علم زیست شناسی :

       پژوهشگران علوم تجربی نمی توانند درباره زشتی و زیبایی، خوبی و بدی و ارزش های هنری و ادبی یک جاندار نظر بدهند اما در زیست شناسی ساختار ها و یا فرآیند هایی بررسی می شود که برای ما به طور مستقیم و یا غیر مستقیم قابل مشاهده و اندازه گیری اند ( مشاهده اساس علوم تجربی است)