پیشگفتار خاک

پیشگفتار خاک

آب های زیر زمینی در همه جای کره زمین وجود دارند و بعد از یخچال ها بزرگترین منبع آب شیرین محسوب می شوند.

آب های زیر زمینی در مناطق کم آب مانند استان های مرکزی ایران اهمیت بیشتری دارند.

بخش عمده آب مصرفی کشور ما از آب های زیرزمینی تامین می شود.

آب های زیرزمینی: از کجا می آیند؟ بعد از بارش، نفوذ آب به زمین از بستر(کَفِ) رودها، دریاچه ها و آب حاصل از ذوب برف ها و یخ ها در تشکیل آب های زیرزمینی نقش دارند.

بهره برداری از آب های زیرزمینی از قدیم در کشور ما رواج داشته است.

حفر چاه و قنات از رایج ترین راه های دستیابی به منابع آب های زیرزمینی می باشد.

خاک از ذره هایی با اندازه متفاوت تشکیل شده است. اندازه ذره های خاک در ویژگی های آن تاثیر دارد مثلا میزان فضاهای خالی و چگونگی نفوذ آب در خاک وابسته به اندازه ذره هاست. مثال:

ماسه خاک از رُس بیشتر باشد: آب را نگه نمی دارد و آب به سرعت به لایه های زیرین می  رود.

رُس خاک از ماسه بیشتر باشد: آب به راحتی درون زمین نفوذ نمی کند.

حالا به نظر شما خاک مناسب کشاورزی چطور باید باشد؟(فهمیدیم ماسه نفوذپذیره اما رُس خیلی نه) باید نسبت ماسه و رُس مناسب باشد؛ نه سریع آب بره لایه های زیرین که فرصت جذب آب برای ریشه گیاه نباشه و نه انقدر نفوذناپذیر باشه که آب اصلا نتونه وارد خاک بشه و به ریشه گیاه برسه! خاکی برای کشاورزی مناسب است که دارای مقدار تقریبا مساوی از ماسه و رُس باشد.

نفوذ آب در قسمت هایی که پوشش گیاهی داریم به خاطر اینکه مثلا درخت ها جلوی آب سطحی را می گیرند و سرعت آن را کم می کنند، پس آب زمان کافی برای نفوذ به زمین را دارد. ریشه گیاهان هم نفوذپذیری خاک را افزایش می دهند.

برای احداث سد هم باید در دامنه هایی اقدام کنیم که فاقد پوشش گیاهی باشد که هم کمتر آب به زمین نفوذ کند و هم اینکه آب های سطحی بیشتر جمع آوری شوند تا برای آشامیدن و کاربرد های کشاورزی و صنعتی ذخیره شوند.

در بررسی نفوذ پذیری خاک با نسبت های مختلف خاک رُس و ماسه در آزمایش کنید متوجه شدیم که چون ذرات ماسه بزرگ است بین ذره هایش فاصله زیادی است و نفوذپذیری زیادی دارد و آب را خوب نگه نمی دارد و برعکس خاک رُس انقدر ذره های ریزی دارد که آب به داخل آن نفوذ خیلی کمی دارد. پس بین نسبت های مختلف خاک، یک لیوان رُس با دو لیوان ماسه برای کشاورزی مناسب تر است.