ورود مواد به یاخته و خروج از آن ( بدون مصرف انرژی)

* ورود و خروج مواد از غشای یاخته ای 

       به طور کلی مواد مورد نیاز یاخته و مواد غیر ضروری می توانند با توجه به ویژگی های خود وارد یا خارج شوند، مثلا عبور اتم های کوچکی مثل اکسیژن و ذرات بزرگی مثل هورمون ها از عرض غشا با هم متفاوت است و انرژی مورد نیاز هر کدام به صورت های مختلف تامین می شود؛ در ادامه به بررسی چند روش کلی برای عبور مواد می پردازیم.

مقدمه و پیش نیاز: پیش از این خواندید که در فرایند تنفس یاخته ای انرژی موجود در قند و اسید های چرب می تواند در دسترس یاخته قرار بگیرید، در واقع شکل رایج انرژی مورد مصرف یاخته های جانداران مولکول ATP می باشد 

1- انتشار ساده 

 بدون مصرف ATP  – در جهت شیب غلظت

در این روش مولکول ها با استفاده از انرژی جنبشی خود می توانند از دو سوی غشای یاخته ای عبور کنند و غلظت ماده را در دو طرف عرض غشا یکسان کند. ( حرکت مولکول ها از محیط پر تراکم به محیط کم تراکم)

توجه: در واقع این جابجایی تا زمانی رخ می دهد که غلظت ماده مورد نظر در دوسوی غشا یکسان شود. 

مثلا: مولکول هایی مانند اکسیژن و کربن دی اکسید می توانند از این طریق از غشا عبور کنند.

انتشار تسهیل شده : بدون مصرف  ATP– در جهت شیب غلظت – به کمک پروتئین های سراسری

 توجه: انرژی مورد نیاز برای عبور مواد از به روش انتشار تسهیل شده نیز به مانند انتشار ساده از انرژی جنبشی مواد تامین می شود. یون های مختلف مثل سدیم ، پتاسیم و کلسیم می توانند از این روش برای جابجایی استفاده کنند.

مقایسه: در انتشار ساده مواد می توانند از لابلای غشای فسفولیپیدی عبور کنند و لی در انتشار تسهیل شده مواد حتما به وسیله پروتئین های سراسری عبور می کنند

گذرندگی ( اسمز) : 

در حالت اسمز، برای آنکه میزان غلظت دو ماده در دو طرف یک غشا یکسان شود، ماده جابه‏جا نمی شوند، بلکه آب جابه‏جا می شود ( انتشار آب) در نتیجه حجم محلول زیاد شده و غلظت آن کم می شود.

اسمز: به انتشار آب از میان یک غشا با تراوایی نسبی اسمز می گوییم

فشار اسمزی: میزان فشار لازم برای توقف کامل اسمز

در واقع هرچه تعداد مولکول های آب در یک سوی غشا کمتر باشد (حل شونده بیشتر)، فشار اسمزِی آن سمت بیشتر است

نتیجتا آب به سمتی حرکت می کند که حل شوند بیشتر (فشار اسمزی بیشتر) داشته باشد

پس به طور کلی می توان گفت: جابه‏جایی آب از محیطی با فشار اسمزی کمتر به محیطی با فشار اسمزی بیشتر است.

نکته مهم: فشار اسمزِی مایع اطراف یاخته های بدن تقریبا با درون آن برابر است در نتیجه آب بیش از حد وارد سلول ها نمی شود و یاخته ها از خطر تورم و ترکیدن در امان اند.

مثال:  وقتی میوه ها در معرض نمک فراوان قرار می گیرند، فشار اسمزی اطراف آن ها افزایش می یابد و برای جبران این رخداد آب از داخل یاخته های آن میوه ها خارج می شود (خشک شدن میوه)